در همين راستا ، در نخستين آيه ، همهء انسانها را بدون استثنا مخاطب ساخته و راه تقوا را اين گونه به آنها نشان مىدهد ؛ مىفرمايد : « اى مردم ! پروردگارتان را كه شما و پيشينيان شما را آفريده پرستش كنيد تا پرهيز كار شويد ! » ( يا ايُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ الَّذِى خَلَقَكُمْ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ )
تكيه بر آفرينش پيشينيان ممكن است اشاره به اين باشد كه اعراب جاهلى براى توجيه پرستش بتها ، تكيه بر فعل پيشينيان داشتند ، آيهء فوق مىگويد خداوند هم آفريدگار شماست و هم آفرينندهء پيشينيان است ؛ آرى ! او خالق همه كس و همه چيز و مالك همه كس و همه چيز است ؛ و تنها او شايستهء عبادت است ، نه بتها ؛ اگر رو به سوى عبوديّت خالص او آريد ، شكوفههاى تقوا بر شاخسار جان شما آشكار مىشود ؛ و اين آلودگيهاى اخلاقى شما ناشى از عبادت خرافى شماست .
اين آيه رابطهء نزديك تقوا و عبادت را بطور مطلق بيان مىكند .
* * * در حالى كه در آيهء بعد به رابطهء « روزه » - كه يكى از عبادات مهم است - و « تقوا » اشاره شده است ؛ مىفرمايد : « اى كسانى كه ايمان آوردهايد روزه بر شما نوشته شده - همان گونه كه بر كسانى كه قبل از شما بودند نوشته شد - تا پرهيزگار شويد ! » ( يا ايُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمْ الصِّيامُ كُما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ )
هركس به روشنى در مىيابد كه به هنگام روزه داشتن ، نور و صفاى تازهاى در دل احساس مىكند ، خود را به نيكيها نزديكتر ، و از زشتيها و بديها دور تر مىبيند ، حتّى آمارهاى مستند نشان مىدهد كه در ايّام ماه مبارك سطح جرائم در جامعهء روزهدار ، بسيار پايين مىآيد ، تا آنجا كه مأموران انتظامى به اعتراف خودشان در اين ماه به كارهاى عقب ماندهء ماههاى ديگر مىپردازند !
اين امور به خوبى نشان مىدهد كه هر قدر انسان به عبوديّت خداوند نزديكتر شود از زشتيها دور تر خواهد شد .
* * * در سومين آيه ، به رابطهء نزديك « نماز » و پرهيز از گناه و فحشاء و منكر اشاره شده
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 338
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٣٨