2 - خود شناسى در روايات اسلامى
در احاديث اسلامى كه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام نقل شده اثرات بسيار پر ارزشى براى خودشناسى آمده است ، كه ما را از هرگونه توضيح بىنياز مىسازد ؛ از 1 - در حديثى از امير مؤمنان على عليه السلام مىخوانيم : « نالَ الْفَوْزَ الْاكْبَرِ مَنْ ظَفَرَ بِمَعْرِفَةِ النَّفْسِ ؛ كسى كه خود را بشناسد ، به سعادت و رستگارى بزرگ نايل شده است ! » « 1 »
2 - و در نقطهء مقابل آن چنين مىفرمايد : « مَنْ لَمْ يَعْرِفْ نَفْسَهُ بَعُدَ عَنْ سَبيلِ النَّجاةِ وَخَبِطَ فِى الضَّلالِ وَ الْجَهالاتِ ؛ كسى كه خود را نشناسد ، از طريق نجات دور مىشود و در گمراهى و جهل گرفتار مىآيد ! » « 2 »
3 - در تعبير ديگرى از همان امام همام آمده است : « الْعارِفُ مَنْ عَرِفَ نَفْسَهُ فَاعْتَقَها وَ نَزَّهَها عَنْ كُلِّ ما يُبَعِّدُها ؛ عارف حقيقى كسى است كه خود را بشناسد ، و ( از قيد و بند اسارت ) آزاد سازد ، و آن را از هر چيز كه او را از سعادت دور مىسازد پاك و پاكيزه كند ! » « 3 »
از اين تعبير به خوبى استفاده مىشود كه معرفت نفس ( خودشناسى ) سبب آزادى از قيد و بند اسارتها و پاكسازى از رذائل اخلاقى است .
4 - باز حديث ديگرى از همان پيشواى بزرگ عليه السلام مىخوانيم : « اكْثَرُ النَّاسِ مَعْرِفَةً لِنَفْسِهِ اخْوَفُهُمْ لِرَبِّهِ ؛ كسى كه بيش از همه خود را بشناسد ، بيش از همه ، خوف پروردگار خواهد داشت ! » « 4 »
از اين حديث نيز رابطهء نزديكى ميان احساس مسؤوليّت و خوف پروردگار كه سرچشمهء تهذيب نفس است با خودشناسى استفاده مىشود .
5 - در حديث ديگرى از همان حضرت آمده است : « مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ جاهَدَها ؛ وَ مَنْ جَهِلَ نَفْسَهُ اهْمَلَها ؛ كسى كه خود را بشناسد ، به جهاد با نفس بر مىخيزد و كسى كه خود را
هامش
( 1 ) . غرر الحكم ، حديث 9965 .
( 2 ) . غرر الحكم ، حديث 9034 .
( 3 ) . غرر الحكم ، طبق الميزان ، جلد 6 ، صفحهء 173 .
( 4 ) . غرر الحكم ، حديث 3126 .