و هر قدر بيشتر سكوت كند سلامت او بيشتر خواهد بود .
اضافه بر اين ، ممارست بر سكوت سبب مىشود كه انسان زبانش را در اختيار خود بگيرد ، و از طغيان و سركشى آن بكاهد و به اين ترتيب به جائى مىرسد كه جز حق نگويد و جز به رضاى خداوند سخن نراند .
بايد توجّه داشت كه مراد از سكوت ، سكوت مطلق نيست - زيرا بسيارى از مسائل مهمّ زندگى اعم از معنوى و مادّى و اطاعات و عبادات و نشر علوم و فضائل و اصلاح در ميان مردم ، از طريق سخن گفتن است - بلكه منظور از قِلّةُ الكلام ( كم سخن گفتن ) يا به تعبير ديگر ، خاموشى ، در برابر سخنان فساد انگيز يا مشكوك و بى محتوا و مانند آن است .
به همين دليل ، در حديثى از امير مؤمنان على عليه السلام مىخوانيم :
مَنْ كَثُرَ كَلامُهُ كَثُرَ خَطَؤُهُ ، وَ مَنْ كَثُر خَطَؤُهُ قَلَّ حَياؤُهُ ، وَ مَنْ قَلَّ حَياؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ ، وَ مَنْ قَلَّ وَرَعُهُ ماتَ قَلْبُهُ ، وَ مَنْ ماتَ قَلْبُهُ دَخَلَ النَّارَ ؛ كسى كه سخن بسيار بگويد خطا و لغزش او فراوان مىشود ؛ و كسى كه خطا و لغزشش فراوان گردد ، حياء او كم مىشود ؛ و كسى كه حيائش كم شود ، پرهيزگارىاش كم مىشود ؛ و كسى كه ورعش كم شود ، قلبش مىميرد ؛ و كسى كه قلبش بميرد ، داخل آتش دوزخ مىشود ! » « 1 »
همين مضمون با تعبير فشردهترى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نيز نقل شده است « 2 » .
در حديث ديگرى از همان امام بزرگوار مىخوانيم : « الْكَلامُ كَالدَّواءِ قَليلُهُ يَنْفَعُ وَ كَثِيرُهُ قاتِلٌ ؛ سخن مانند دارو است ، اندكش مفيد و كثيرش قاتل است ! » « 3 »
3 - حفظ زبان
( نخست انديشه كردن سپس گفتار )
اگر انسان پيش از آن كه شروع به سخن گفتن كند در محتوا و انگيزه و نتيجهء سخنان خود كمى بينديشد ، بسيارى از لغزشهاى زبان و گناهان ، از او دور مىشود . آرى ! بىمطالعه سخن گفتن است كه انسان را در انواع گناهان كه از اين عضو مخصوص سرچشمه مىگيرد ، غوطهور مىسازد !
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، كلمات قصار ، كلمهء 349 .
( 2 ) . محجّة البيضاء ، جلد 5 ، صفحهء 196 .
( 3 ) . غرر الحكم ، شمارهء 2182 .