تشريح شده است ، كه به بخشى از آن ذيلًا اشاره مىشود .
1 - در زمينهء تأثير سكوت در تعميق تفكّر و استوارى عقل ، از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده كه فرمود : « اذا رَأَيْتُمْ الْمُؤْمِنَ صَمُوتاً فَادْنُوا مِنْهُ فَانَّهُ يُلْقِى الْحِكْمَةَ وَ الْمُؤمِنُ قَليلُ الْكَلامِ كَثيرُ الْعَمَلِ وَ الْمُنافِقُ كَثيرُ الْكَلامِ قَليلُ الْعَمَلِ ؛ هنگامى كه مؤمن را خاموش ببينيد به او نزديك شويد كه دانش و حكمت به شما القا مىكند ، و مؤمن كمتر سخن مىگويد و بسيار عمل مىكند ، و منافق بسيار سخن مىگويد و كمتر عمل مىكند . » « 1 »
2 - در حديث ديگرى در همين زمينهء از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه فرمود : « دَليلُ الْعاقِلِ التَّفَكُّرُ وَ دَليلُ التَّفَكُّرِ الصَمْتُ ؛ نشانهء عاقل فكر كردن و نشانهء فكر كردن ، سكوت نمودن است . » « 2 »
3 - در حديث ديگرى از امام امير المؤمنين عليه السلام آمده است : « اكْثِرْ صَمْتَكَ يَتَوفَّرْ فِكْرُكَ وَ يَسْتَنِر قَلْبُكَ وَ يَسلَمَ الْنَّاسُ مِنْ يَدِكَ ؛ بسيار خاموشى برگزين تا فكرت زياد شود ، و عقلت نورانى گردد ، و مردم از دست ( و زبان ) تو سالم بمانند ! » « 3 »
از اين روايات به خوبى استفاده مىشود كه رابطهء دقيق ميان بارور شدن فكر و انديشه ، با سكوت وجود دارد ؛ دليل آن هم روشن است ، زيرا قسمت مهمّى از نيروهاى فكرى انسان در فضول كلام و سخنان بيهوده از ميان مىرود ؛ هنگامى كه انسان سكوت را پيشه مىكند ، اين نيروها متمركز مىگردد ، و فكر و انديشه را به كار مىاندازد ، و ابواب حكمت را به روى انسان مىگشايد ؛ به همين دليل ، مردم سخن گفتن بسيار را دليل كم عقلى مىشمرند و افراد كم عقل سخنان بيهوده بسيار مىگويند .
4 - از بعضى از روايات استفاده مىشود كه يكى از مهمترين عبادات سكوت است ؛ از جمله ، در مواعظ پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به ابو ذر مىخوانيم : « ارْبَعٌ لايُصيبهُنَّ الَّا مُؤْمِنٌ ، الصَّمْتُ وَ هُوَ اوَّلَ الْعِبادَةِ . . . ؛ چهار چيز است كه تنها نصيب مؤمن مىشود ، نخست سكوت است كه سرآغاز عبادت مىباشد . . . » « 4 »
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحهء 312 .
( 2 ) . همان مدرك ، صفحهء 300 .
( 3 ) . ميزان الحكمه ، جلد 2 ، صفحهء 1667 ، شمارهء 10825 .
( 4 ) . ميزان الحكمة ، مادّهء صمت ، حديث 10805 .