زبان گويا و قدرت بر تكلّم است .
بسيارى از عبادات بزرگ مانند نماز ، مراسمى از حج ، تلاوت قرآن و اذكار ، به وسيلهء زبان انجام مىشود :
امر به معروف و نهى از منكر ، تعليم علوم واجبه ، ارشاد جاهل ، تنبيه غافل ، و راهنمايى به سوى حقّ و عدالت ، و بسيارى از شؤون تعليم و تربيت به وسيلهء زبان انجام مىگيرد ؛ هيچ دانشمند و صاحب فكرى نمىگويد در اين گونه موارد بايد سكوت كرد . آنچه مايهء بدبختى انسان و بازداشتن او از تهذيب نفس و سير و سلوك الى اللَّه است سخنان اضافى و به اصطلاح « فضول الكلام » است ؛ بنابراين ، بايد از هرگونه افراط و تفريط در اين مسأله شديداً پرهيز كرد .
امام سجّاد علىّ بن الحسين عليه السلام دراينباره سخنى دارد ، كه سخن آخر و قول فصل است و حقّ مطلب را به خوبى ادا فرموده است .
كسى از آن حضرت پرسيد : آيا سخن گفتن افضل است يا سكوت ؟ امام عليه السلام در جواب فرمود :
« لِكُلِّ واحِدٍ مِنْهُما آفاتٌ فَاذا سَلِما مِنَ الْافاتِ فَالْكَلامُ افْضَلُ مِنَ السُّكُوتِ . قِيْلَ كَيْفَ ذلِكَ يَا بْنَ رَسُولِ اللَّهِ عليه السلام ؟ قالَ : لِانَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ ما بَعَثَ اْلَانْبِياءَ وَ الاوصياءَ بِالسُّكُوتِ ، انَّما بَعَثَهُمْ بِالْكَلامِ ، وَ لَا استَحَقَّتِ الْجَنَّةُ بِالسُّكُوتِ وَ لا اْستَوْجَبَتْ وِلايَةً بِالسُّكُوتِ وَ لا تَوَقَّيَتِ النَّارُ بِالسُكُوتِ انَّما ذلِكَ كُلُّهُ بِالْكَلامِ ، ما كُنْتُ لِاعْدِلَ الْقَمَرَ بِالشَّمْسِ انَّكَ تَصِفُ فَضْلَ السُّكُوتِ بِالْكَلامِ وَ لَسْتَ تَصِفُ فَضْلَ الْكَلامِ بِالسُّكُوتِ » ؛ هركدام از اين دو آفاتى دارد ، هرگاه هر دو از آفت در امان باشد ، سخن گفتن از سكوت افضل است ، عرض شد اى پسر رسول خدا چگونه است اين مطلب ؟ فرمود : اين به خاطر آن است كه خداوند متعال ، پيامبران و اوصياى آنها را به سكوت مبعوث و مأمور نكرد ، بلكه آنها را به سخن گفتن مبعوث كرد ، هرگز بهشت با سكوت به دست نمىآيد ، و ولايت الهى با سكوت حاصل نمىشود ، و از آتش دوزخ با سكوت رهايى حاصل نمىشود ، همهء اينها به وسيلهء كلام و سخن به دست مىآيد ، من هرگز ماه را با خورشيد يكسان نمىكنم ، حتّى هنگامى كه مىخواهى فضيلت
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 305
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٠٥