نهم اين كه ، بعضى از اوصاف بيرونى را به نيّت ريا انجام مىدهد ، مثل اين كه اصل نماز را به قصد خدا انجام مىدهد ولى انداختن تحت الحنك را به قصد ريا ، اين نوع ريا هر چند كار زشت و مذمومى است ولى موجب بطلان اصل عمل نمىشود . « 1 »
دهم اين كه انجام عمل فقط براى خداست ولى اگر مردم او را ببينند خوشحال مىشود بى آن كه هيچ تأثيرى در كيفيّت انجام عمل داشته باشد اين قسم نيز موجب بطلان عمل نيست بلكه در حقيقت ريا محسوب نمىشود ، زيرا ريا آن است كه انگيزهاى براى عمل شود .
در اينجا به پايان بحث ريا مىرسيم هرچند در اينجا مباحث ديگرى نيز وجود دارد ولى براى پرهيز از اطالهء سخن از آن صرف نظر مىكنيم .
* * *
سكوت و اصلاح زبان
در بسيارى از روايات دربارهء اين دو مسأله بحث شده و اهمّيّت فوقالعادهاى براى هر دو بيان گرديده است ، و از نظر علماى اخلاق نيز اين دو داراى اهمّيّت ويژهاى هستند ، تا آنجا كه آنها معتقدند سالكان راه حق بدون رعايت سكوت و بدون حفظ زبان از انواع گناهانى كه به آن آلوده مىشوند به جائى نمىرسند ، هرچند در رياضتهاى بدنى و روحانى و انجام انواع عبادات كوشا باشند .
به تعبير ديگر : كليد ورود به مسير تهذيب نفس و سير الى اللَّه توجّه به اين دو موضوع است و آنها كه در اين دو مرحله وامانند از وصول به مقاصد عاليه محروم خواهند شد .
با اين اشاره به اصل بحث باز مىگرديم و به بررسى آيات و روايات در اين زمينه مىپردازيم .
سكوت در آيات قرآن مجيد
در دو مورد از آيات قرآن مجيد مسألهء سكوت به عنوان يك ارزش و الا مطرح
هامش
( 1 ) . توجّه داشته باشيد استحباب تحت الحنك در نماز ثابت نيست ، آنچه در روايات معتبر آمده است مربوط به تمام حالات است و آن نيز در شرايط فعلى شبههء لباس شهرت دارد .