آشكار گردد ( و مردم او را به نيكوكارى بشناسند ) مشروط بر اين كه عمل خير را براى اين هدف انجام نداده باشد . « 1 »
در حديث ديگر مىخوانيم كه « ابو ذر » شبيه اين سؤال را از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نمود و عرض كرد انسان عملى براى خويش ( به قصد قربت ) انجام مىدهد و مردم او را دوست مىدارند ؛ پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : « تِلْكَ عاجِلُ بُشْرى الْمُؤْمِنِ ؛ اين بشارت سريعى است كه نصيب مؤمن ( در دنيا ) مىشود . » « 2 »
* * *
تفاوت ريا و سمعه ؟
در اينجا سؤال ديگرى مطرح است و آن اين كه در ميان ريا و سمعه چه تفاوتى وجود دارد ؟ و آيا هر دو با خلوص نيّت منافات دارد ، و موجب بطلان عمل است ؟ !
در جواب عرض مىكنيم : « ريا » آن است كه عمل را طورى انجام دهد كه ديگران ببينند و از اين طريق كسب وجاهت و موقعيت براى عمل كننده حاصل شود ، ولى « سمعه » آن است كه عمل نيكى دور از چشم مردم انجام دهد به اين هدف كه بعداً به گوش مردم برسد و موقعيتى در جامعه براى او فراهم شود ، بنابراين هر دو عمل ، انگيزهء غير الهى دارد منتها يكى از طريق مشاهده به اطّلاع مردم مىرسد ، و ديگرى از طريق شنيدن و اشتهار و در واقع هيچ تفاوتى از نظر فساد و بطلان عمل و فقدان قصد قربت و آلودگى نيّت در ميان اين دو نيست .
ولى اگر سمعه را اين چنين تفسير كنيم كه فاعل در حين انجام عمل قصد قربت داشته بعداً كه مردم از آن آگاه مىشوند و او را مىستايند شاد و خوشحال مىشود ، اين حالت به يقين موجب بطلان عمل نخواهد شد .
و هرگاه عملى را با قصد قربت انجام دهد و بعد به اين فكر بيفتد كه انجام آن را اينجا و آنجا بازگو كند تا كسب موقعيّت كند ( و اين كار را رياى بعد از عمل مىنامند ) موجب بطلان عمل نمىگردد هرچند ارزش كار او را بسيار پائين مىآورد و از نظر اخلاقى
هامش
( 1 و 2 ) . وسائل الشّيعه ، جلد 1 ، صفحهء 55 .