جلب توجّه مردم و كسب وجاهت و آبرو يا جلب اعتماد آنها خود را آلوده به اعمال نفاق آلود كند !
بعضى از علماى اخلاق گفتهاند ريشهء اصلى رياكارى حبّ جاه و مقام است كه اگر آن را تشريح كنيم به سه اصل باز مىگردد : علاقه به ستايش مردم ، فرار از مذّمت و نكوهش آنها ، و طمع ورزيدن به آنچه در دست مردم است .
سپس مثالى براى آن در مورد جهاد فى سبيل اللَّه مىزنند كه انسان گاه به جهاد مىرود براى اين كه مردم از شجاعت و قهرمانى او سخن بگويند ، و گاه به جهاد مىرود تا او را به ترس و جبُن متّهم نسازند ، و گاه به خاطر به چنگ آوردن غنائم جنگى قدم در ميدان مىگذارد ! تنها كسى مىتواند از جهادش بهره بگيرد كه براى عظمت آئين حق و دفاع از دين خدا پيكار كند .
اين از يكسو ، و از سوى ديگر ، هنگامى كه انسان به آثار مرگبار رياكارى بينديشد كه :
ريا همچون آتش سوزانى است كه در خرمن اعمال انسان مىافتد و همه را خاكستر مىكند ؛ نه تنها عبادات و طاعات انسان را بر باد مىدهد بلكه گناه عظيمى است كه مايهء روسياهى صاحب آن در دنيا و آخرت است .
ريا همچون موريانهاى است كه ستونهاى كاخ سعادت انسان را از درون تهى مىكند و بر سر صاحبش ويران مىسازد .
ريا كارى نوعى كفر و نفاق و شرك است .
رياكارى شخصيّت انسان را در هم مىكوبد و آزادگى و حريّت و كرامت انسانى را از او مىگيرد و بدبخترين مردم در قيامت رياكارانند !
توجّه به اين حقايق ، اثر باز دارندهء مهمّى بر رياكاران دارد .
اين نكته نيز قابل توجّه است كه پنهان كردن نيّتهاى آلوده به ريا ، براى مدّت طولانى ممكن نيست ، و رياكاران غالباً در همين دنيا شناخته و رسوا مىشوند و از لا به لاى سخنان و رفتار آنها آلودگى نيّت آنها فاش مىشود ، و ارزش خود را نزد خاصّ و عام از دست مىدهند ؛ توجّه به اين معنى نيز اثر باز دارندهء مهمّى دارد .
لذّتى كه از عمل خالص و نيّت پاك به انسان دست مىدهد با هيچ چيز قابل مقايسه
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 294
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٩٤