وَ لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ الَّا قَلِيلًا )
اين نكته قابل توجّه است كه نفاق نوعى دوگانگى ظاهر و باطن است و رياكارى نيز شكل ديگرى از دوگانگى ظاهر و باطن مىباشد چرا كه ظاهر عمل الهى و باطن آن شيطانى و ريائى است و به خاطر جلب توجّه مردم ! بنابراين ، طبيعى است كه ريا جزء
برنامهء منافقان باشد .
* * * در چهارمين آيه ، اعمال ريائى را همرديف عدم ايمان به خدا و روز قيامت و همنشينى با شيطان شمرده مىفرمايد : « آنها كسانى هستند كه اموال خود را براى نشان دادن به مردم انفاق مىكنند و ايمان به خداوند و روز باز پسين ندارند ( چرا كه شيطان رفيق و همنشين آنها است ) و كسى كه شيطان قرين اوست بد قرينى انتخاب كرده است » ( وَ الَّذينَ يُنفِقُونَ امْوالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ وَ لَايُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ مَنْ يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِيْناً فَسَآءَ قَرِيناً ) .
به اين ترتيب ، رياكاران دوست شيطان و فاقد ايمان قاطع به مبدأ و معاد هستند .
* * * در پنجمين آيه ، خداوند مسلمانان را از همسوئى با كفّار كه اعمالشان رياكارانه و از روى هوا پرستى و خود نمائى بوده است نهى مىكند ، مىفرمايد : « مانند كسانى نباشيد كه از سرزمين خود به خاطر هواپرستى و غرور و خودنمائى در برابر مردم بيرون آمدند ! و مردم را از راه خدا باز مىداشتند و خداوند به آنچه عمل مىكنند احاطهء ( كامل ) دارد . » ( وَ لاتَكُونُوا كالَّذينَ خَرَجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بَطَراً وَ رِئاءَ النَّاسِ وَ يَصُدّونَ عَنْ سَبيلِ اللَّهِ وَ اللَّهُ بِما يَعْمَلُونَ مُحِيْطٌ )
طبق قرائنى كه در آيه موجود است بتصديق مفسّران ، آيه اشاره به حركت سپاهيان قريش به سوى ميدان بدر است كه به هنگام خارج شدن از مكّه آلات لهو و لعب و بعضى از خوانندگان و شراب همراه خود آوردند حتّى اگر دم از بت پرستى مىزدند آن هم رياكارانه و عملًا براى جلب نظر بت پرستان بود .
بعضى از مفسّران نيز گفتهاند ازآنجا كه بدر يكى از مراكز تجمّع و از بازارهاى عرب بود
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 285
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٨٥