در حديث ديگرى از همان امام بزرگوار مىخوانيم : « قَلِّلِ الْآمالَ تَخْلُصُ لَكَ اْلَاعْمالُ ؛ آرزوها را كم كن ( و دامنهء آرزوهاى دور و دراز را جمع نما ) تا اعمال تو خالص شود ! » « 1 »
اين نكته حائز اهمّيّت است كه گاه انسان در اين مورد ، گرفتار وسواس مىشود كه آن خود يكى ديگر از نيرنگهاى شيطان است ، به او مىگويد به نماز جماعت مرو ، چرا كه در آنجا ممكن است نيّتت آلوده شود ، فقط در خانه نماز بخوان ، يا هنگامى كه در ميان جمعيّت به نماز بر مىخيزى مستحبّات را ترك كن و نماز را بسيار سريع و دست و پا شكسته بخوان مبادا آلودهء ريا گردى . و بسيار ديدهايم افرادى را كه به خاطر همين گرفتارى از مستحبّات مؤكدّى كه شرع ، به آن دعوت كرده است باز ماندهاند .
و شايد به همين دليل است كه قرآن مجيد مردم را دعوت به انفاق پنهان و آشكار هر دو كرده است . مىفرمايد : « الَّذِينَ يُنْفِقُونَ امْوالَهُم بِالَّليْلِ وَالنَّهارِ سِرّاً وَ عَلانِيَةً فَلَهُمْ اجْرُهُمْ عِنْدَرَبِّهِمْ وَلاخَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاهُمْ يَحْزَنُونَ ؛ آنها كه اموال خود را شب و روز ، پنهان و آشكار انفاق مىكنند مزدشان نزد پروردگارشان است ، نه ترسى بر آنهاست و نه غمگين مىشوند . » « 2 »
اين بحث را با ذكر نكتهء ديگرى پايان مىدهيم و آن اين كه داشتن اخلاص در خلوت و تنهايى . چندان افتخار نيست ، مهم آن است كه انسان در جلوت و در ميان مردم و در مرئى و منظر همگان بتواند اعمال خالصانه انجام دهد .
آثار اخلاص
از آنجا كه اخلاص گرانبهاترين گوهرى است كه در خزانهء قلب و روح انسان پيدا مىشود ، آثار فوقالعاده مهمّى نيز دارد كه در روايات اسلامى با تعبيرات كوتاه و بسيار پر معنى به آن اشاره شده است .
در حديث معروفى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « ما اخْلَصَ عَبْدٌ لِلَّهِ عَزَّوَجَلَّ ارْبَعِينَ صَباحاً الَّا جَرَتْ يَنابيعُ الْحِكْمَةِ مِنْ قَلْبِهِ عَلى لِسانِهِ ؛ هيچ بندهاى از بندگان خدا چهل روز اخلاص را پيشهء خود نمىسازد مگر اين كه چشمههاى حكمت و دانش از قلبش بر زبانش
هامش
( 1 ) . غرر الحكم ، حديث 2906 .
( 2 ) . سورهء بقرهء ، آيهء 274 .