ببخشد ، و همچنين نسبت به ساير معاصى و تقصيرات در مقام جبران برآيد . » « 1 »
* * *
« نيّت » و « اخلاص نيّت »
بسيارى از علماى اخلاق در آغاز بحثهاى اخلاقى سخن از « نيّت » و « اخلاص نيّت » به ميان آوردهاند و اين دوا را از يكديگر جدا ساختهاند ؛ نيّت را چيزى و اخلاص نيّت را چيزى ديگر شمردهاند ؛ ولى هنگام بحث از اين دو ، تفاوت روشنى بيان نكردهاند و مباحث خلوص نيّت را در بحث نيّت آوردهاند ، به گونهاى كه تميز ميان مفهوم اين دو مشكل است .
براى تفكيك اين دو ، مىتوان چنين گفت : منظور از « نيّت » همان عزم راسخ و ارادهء محكم براى انجام كار است ، قطعنظر از اين كه انگيزهء الهى در آن باشد يا انگيزههاى مادّى .
بديهى است كار هنگامى به ثمر مىرسد كه انسان با ارادهء قوى و خلل ناپذير و عزمى راسخ وارد آن شود ؛ تحصيل دانش ، تجارت ، زارعت ، كارهاى توليدى ، كارهاى اجتماعى و سياسى و خلاصه هر عمل مثبتى هنگامى به نتيجه مىرسد كه با ترديد و دو دلى آغاز نشود ؛ و اين در صورتى ممكن است كه انسان قبلًا روى برنامهاى كه مىخواهد انجام دهد مطالعهء كافى داشته باشد ؛ از منافع كار و نتائج و شرايط و موانع احتمالى آن كاملًا مطلّع باشد ، و با ارادهء قوى وارد عمل شود ، و با گامهاى استوار و محكم به سوى مقصد حركت كند .
در طريق تهذيب اخلاق و سير سلوك الى اللَّه نيز اراده و نيّت قاطع لازم است . افراد سست اراده هرگز به جايى نمىرسند ، و با برخورد به اندك مانعى از راه مىمانند ؛ اصولًا ارادهء ضعيف نيروى انسان را نيز تضعيف مىكند و به عكس ارادهء قوى تمام نيروها و استعدادهاى درون را بسيج مىنمايد و انسان را به سوى مقصد به حركت در مىآورد .
اين همان چيزى است كه در قرآن مجيد از آن تعبير به « عزم » شده است و پيامبران
هامش
( 1 ) . معراج السّعاده ، چاپ جديد ، صفحهء 703 ( با كمى تلخيص )