نوشتهها اصلاح و جبران آن در صورتى حاصل مىشود كه تمام افرادى را كه به خاطر عمل او به انحراف كشيده شدهاند تا آنجا كه در توان و قدرت دارد باز گرداند ، در غير اين صورت توبهء او پذيرفته نيست .
و از اين جا روشن مىشود كه تحريف كنندگان آيات الهى و بدعتگذاران و تمام كسانى كه مايهء گمراهى مردم مىشوند ، تا چه حد توبهء آنها سخت و سنگين است .
اين صحيح نيست كه يك نفر در ملأ عام يا از طريق مطبوعات و وسائل ارتباط جمعى و نوشتن كتابها و مقالات مردم را به گمراهى بكشاند ، و بعد در خانهء خلوت بنشنيد و از پيشگاه خدا تقاضاى عفو نمايد ، به يقين چنين توبهاى هرگز مقبول نيست !
همچنين كسانى كه در حضور جمعيّت و ملأ عام ، افرادى را به دروغگويى و بىعفّتى و امثال اين امور متّهم مىسازند ، و بعد خصوصى نزد طرف مىآيند و حليّت مىطلبند ، يا در غياب آنها در خانهء خلوت توبه مىكنند ، بىشك توبهء آنها نيز قبول نيست ، مگر اين كه طرف آنها را ببخشد ، يا در ملأ عام سخنان خود را باز پس بگيرند .
به همين دليل ، در روايات متعدّدى مىخوانيم افرادى كه تهمت به مردم مىزنند ، و نسبتهاى ناروا به اشخاص مىدهند ، بعد از اجراى حدّ شرعى ، در صورتى توبهء آنها قبول مىشود كه سخنان خود را باز پس گرفته ، و خود را تكذيب كند .
در حديث معتبرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه از حضرتش سؤال كردند : آيا كسى كه حدّ الهى بر او جارى شد اگر توبه كند شهادتش مقبول است ؟ فرمود : « اذا تابَ وَ تَوبَتُهُ انْ يَرْجعَ مِمَّا قالَ وَ يُكَذِّبَ نَفْسَهُ عِنْدَ الْإِمامِ وَ عِنْدَ الْمُسْلِمينَ ، فَاذا فَعَلَ فَانَّ عَلَى الْإِمامِ انْ يَقْبَلَ شَهادَتَهُ بَعْدَ ذَلِكَ ؛ ( آرى ) هنگامى كه توبه كند و توبهاش به اين است كه از آنچه گفته باز گردد ، و نزد امام و نزد مسلمين حاضر شود و سخنان خود را تكذيب كند ، هنگامى كه چنين كند بر امام لازم است كه شهادت او را بپذيرد ( و توبهاش قبول است ) » « 1 »
در حديث ديگرى مىخوانيم : « اوْحَى اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ الى نَبِىٍّ مِنْ الْانبِياءِ قُلْ لِفُلانِ وَعِزَّتِى لَوْ دَعَوْتَنى حَتّى تَنْقَطِعَ اوْصالُكَ ، ما اسْتَجِيبُ لَكَ ، حَتّى تَرُدَّ مَنْ ماتَ الى
هامش
( 1 ) . وسائل الشّيعه ، جلد 18 ، صفحهء 283 ( حديث يك ، باب 37 ، از ابواب شهادات ) .