در روايات اسلامى نيز ايمان مايهء پاكى از شرك ، و نماز سبب پيراستن انسان از كبر . . .
و حج مايهء وحدت مسلمين ، و جهاد سبب عزّت اسلام ، و . . . . شمرده شده است . « 1 »
به اين ترتيب ، همهء تكاليف الهى اسباب سعادت انسان و حلقههاى تكامل او محسوب مىشوند ، همان سعادت و تكاملى كه هدف اصلى آفرينش انسان و رسيدن به مقام عبوديّت و قرب به خداست ( وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ الَّا لِيَعْبُدُونَ ) « 2 »
بى شك وجوب توبه و قبول آن يكى از اين حلقههاى تكامل است چرا كه انسان به هر حال معصوم نيست و خطاهايى از او سر مىزند ، اگر راه بازگشت را به روى او نگشايند ، به يقين از تكامل بازمىماند ولى اگر به او اعلام شود كه اگر خطايى از تو سرزد بهسوى خدا باز گرد ، و تمام آنچه را درگذشته ضايع كردى جبران نما ، خداوند توبهء تو را مىپذيرد ؛ چنين كسى به سعادت و تكامل نزديكتر ، و از انحراف و خطا دور تر خواهد بود .
نتيجه اين كه : عدم پذيرش توبه ، سبب نقض غرض مىشود ، چون هدف از تكاليف و طاعات ، تربيت و تكامل انسان بوده ، و عدم پذيرش توبه به اين كار ضربه مىزند ، و خداوند حكيم هرگز نقض غرض نمىنمايد . كوتاه سخن اين كه : توبه داراى فلسفهاى است كه با تكامل انسان ارتباط نزديك دارد ؛ اگر درهاى توبه بسته شود ، انگيزهء تكامل از بين مىرود ؛ بلكه انسان به عقب بر مىگردد ، چرا كه تصوّر مىكند راه نجاتى براى او نيست و در اين صورت چه دليلى دارد كه گناهان ديگر را ترك كند ؛ و درست به همين دليل ، تمام مربيان بشرى خواه آنها كه پايبند به اديان الهى هستند و آنها كه پايبند نيستند ، راه توبه و بازگشت را به روى افراد مورد تربيت باز مىگذارند تا شعلهء انگيزهء اصلاح و جبران و حركت به سوى كمال در آنها خاموش نگردد .
و به اين ترتيب ، قبول توبه توأم با شرايط نه تنها به حكم آيات و روايات ، ثابت و مسلّم است بلكه به حكم عقلا و عقل ، نيز امرى ثابت و غير قابل انكار مىباشد .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، كلمات قصار ، اقتباس از جملهء 252 .
( 2 ) . سورهء ذاريات ، آيهء 56 .