مسموم در آنها باقى بود ، بطورى كه سامرى توانست از غيبت چند روزهء موسى عليه السلام استفاده كند و بت طلائى خود را بسازد و اكثريّت آن گروه نادان را به دنبال خود بكشاند و از توحيد به شرك و بتپرستى ببرد .
اين موضوع به خوبى نشان مىدهد كه محيطهاى ناسالم تا چه حد مىتواند در مسائل اخلاقى و حتّى عقيدتى اثر بگذارد ؛ شك نيست كه بنى اسرائيل پيش از مشاهدهء اين گروه بتپرست ، زمينهء فكرى مساعدى در اثر زندگى مداوم در ميان مصريان بتپرست ، براى اين موضوع داشتند ولى مشاهدهء آن صحنهء تازه به منزلهء جرقّهاى بود كه زمينههاى قبلى را فعّال كرد ؛ و به هر حال ، همهء اينها دليل بر تأثير محيط در افكار و عقائد انسان است .
در سومين آيه كه از زبان حضرت نوح به هنگام نفرين بر قوم بتپرست مىباشد ، شاهد و گواه ديگرى بر تأثير محيط در اخلاق و عقائد انسان است .
نوح ، نفرين خود را دربارهء نابودى آن قوم كافر با اين جمله تكميل كرد ، و در واقع نفرين خود را مستدل كرد ؛ عرض كرد : « خداوندا اگر آنها را زنده بگذارى ، بندگانت را گمراه و جز نسلى فاجر و كافر به وجود نمىآيد ! ( انَّكَ انْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوْا عِبادَكَ وَلايَلِدُوْا الَّا فاجِراً كَفَّاراً )
هم نسل امروز آنها كافر و منحرف است و هم نسلهاى آينده كه در اين محيط پرورش مىيابد ، آلوده مىشوند .
در چهارمين و پنجمين آيه ، سخن از لزوم هجرت از محيطهاى آلوده است ؛ در چهارمين آيه خداوند بندگان با ايمان خود را مخاطب ساخته و مىگويد : « زمين من گسترده است تنها مرا بپرستيد ( تسليم فشار دشمن نشويد و در محيط آلوده نمانيد ) ( يا عِبادِى الَّذينَ آمَنُوا انَّ ارْضى واسِعةٌ فَايَّاى فَاعْبُدُونَ )
و در پنجمين آيه ، به كسانى كه ايمان آوردهاند و هجرت نكردهاند هشدار مىدهد و مىگويد عذر آنها در پيشگاه خداوند پذيرفته نيست ؛ مضمون آيه چنين است : « كسانى كه فرشتگان قبض ارواح ، روح آنها را گرفتند در حالى كه به خود ستم كرده بودند ؛ به آنها گفتند شما در چه حالى بوديد ( و چرا با اين كه مسلمان بوديد در صف كفّار جاى داشتيد ) آنها در پاسخ گفتند ما در زمين خود تحت فشار بوديم فرشتگان گفتند مگر سرزمين
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 153
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٥٣