رسالهء منسوب به بحر العلوم آورديم متفاوت است .
نامبرده ، نخست لقاء اللَّه را عنوان مقصد اعلاى سير و سلوك معرفى مىكند و از آيات مختلف قرآن بهره مىگيرد و شواهد زيادى از روايات براى آن مىآورد و صريحاً به اين اشاره مىكند كه منظور از لقاء اللَّه مشاهده با چشم نيست چرا كه خداوند منزّه از كيفيّتى است كه موجب رؤيت است ؛ همچنين منظور از لقاء اللَّه ملاقات ثواب و نعمت او در قيامت نيست ، بلكه منظور نوعى « شهود » و ملاقات قلبى و روحى و مشاهده با چشم دل است .
سپس براى پيمودن اين راه طولانى و پرفراز و نشيب ، برنامهاى را پيشنهاد مىكند كه در جهات زير خلاصه مىشود :
1 - تصميم و نيّت براى پيمودن اين راه است
2 - توبهء صحيح از گذشته ، توبهاى كه در اعمال و اعماق انسان نفوذ كند و او را دگرگون سازد و آثار گناه را از جسم و جان و روح او بشويد .
3 - برگرفتن توشه راه است ؛ و براى آن چند برنامه ذكر كرده است :
الف - در صبح ، مشارطه ( با خود شرط كند كه جز راه حق نپويد ) ؛ در روز ، مراقبه ( توجّه به اين كه از راه منحرف نگردد ) ؛ در شامگاهان ، محاسبه ( توجّه به اين كه در روز گذشته چه انجام داده است ) .
ب - توجّه به اوراد و اذكار و توجّه به وظائف بيدارى و هنگام خواب .
ج - توجّه به نماز شب و خلوت با خداوند و شبزندهدارى و رياضت در مسألهء خواب و خوراك كه از حدّ لازم تجاوز نكند .
4 - بهرهگيرى از تازيانهء سلوك ، و آن عبارت است از مؤاخذه كردن خويشتن به خاطر توجّه به دنيا و قصور و كوتاهى در برابر حق ، و پوزش خواستن از پروردگار و سرزنش خويشتن به خاطر بىوفائيها و اطاعت از شيطان در حضور پروردگار ، و سعى و تلاش در طريق اخلاص .
5 - در آستانهء تحوّل ، و در اين مرحله بايد قبل از هر چيز ، به پايان زندگى و مرگ بينديشد كه فكر مرگ براى سوزاندن حبّ دنيا و اصلاح بيشتر صفات زشت داروى مؤثّرى است . ( سپس به عظمت پروردگار و اسماء و صفات او بينديشد و به ياد اولياء حق
اخلاق در قرآن ( فارسى ) — صفحة 139
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٣٩