كه غير او در برابر او هيچ و پوچ است .
2 - تفكّر و استدلال براى مبارزه با انانيّت و حجاب نفس ، به اين معنى كه خدا را وجودى نامحدود و ازلى و ابدى و حىّ مطلق مىبيند و خود را وجودى از هر نظر محدود و در منتهاى عجز و ضعف و فقر و سراپا نياز كه يك لحظه بى وجود او نمىتواند باقى بماند .
3 - معالجه با اضداد و آن اين كه در هر مورد بجاى « مَنْ » توجّه به خدا و بندگان صالح خداوند باشد و خود را در حضور دائم در پيشگاه حق ببيند .
مرحلهء پنجم : در اين مرحله سالك به صورت يك انسان ملكوتى در آمده و داخل در جبروت مىشود !
منظور از ورود در مرحلهء جبروت آن است كه انسان به خاطر كمال صفا و خلوص و محو در نور الهى ، نفوذ و سلطه پيدا مىكند و براى فعّاليّت و انجام وظائف الهى و ارشاد خلق و امر به معروف و نهى از منكر از روى معرفت كامل قدم برمىدارد .
به تعبير ديگر ، تا حدّ زيادى از فكر خود فارغ گشته و به تمام مسائل و وظائف و احكام و آداب شرع و سير و سلوك اطّلاع پيدا كرده و در مقام تشخيص درد و درمان ، همچون طبيبى حاذق و ماهر گشته است . « 1 »
نكتهء قابل توجّه اين كه ايشان در همه جا از آيات و روايات اسلامى به عنوان گواه و شاهد مطالب خويش استفاده كردهاند .
خلاصه و جمعبندى مكتبهاى سير و سلوك
از آنچه علماى سير و سلوك و رهروان اين راه ( البتّه آنهايى كه در طريق شريعت و مسير اسلام و اهل بيت گام برمىداشتند نه التقاطيهاى صوفى مآب ) بر مىآيد و نمونههائى از آنها در بالا آمد ، اصول مشترك زير استفاده مىشود :
1 - هدف اصلى لقاء اللَّه و شهود ذات پاك پروردگار با چشم دل و حضور روحانى و
هامش
( 1 ) . براى توضيح بيشتر به كتاب « لقاء اللّه » تاليف علّامهء بزرگوار آقاى مصطفوى مراجعه فرمائيد .