دربارهء قيامت چيزى را مىدانى ؟ مردم دربارهء آن دو دستهاند : دستهء نخست : وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ ، آثار خوارى و زبونى بر اين چهرهها پيداست . عامِلَةٌ ناصِبَةٌ . « ناصبة » از نصب به معناى رنج گرفته شده و معناى جمله چنين است : صاحبان اين چهرهها در دنيا فراوان كار كردند و بسيار رنج كشيدند ، ليكن براى غير خدا . از اين رو ، آنان از عملشان جز خستگى و رنج در دنيا و دريغ و عذاب در آخرت ، بهرهاى نگرفتند . بنابراين ، آسايش براى ديگران و بار بر دوش آنان بوده است . در نهج البلاغه آمده است : زيانكارترين مردم در دادوستد و نوميدترين آنان در كوشش و تلاش ، مردى است كه براى رسيدن به آرزوهاى خود ، بدنش را فرسوده كند و قضا و قدرها وى را به خواستهاش يارى نكند و با حسرت و دريغ از دنيا برود و با گناهانش به آخرت وارد شود . تَصْلى ناراً حامِيَةً ، به وسيلهء آتش سوزان داغ مىشوند . تُسْقى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ ، چشمه بسيار گرم . « آنية » از « أنى الماء يأنى » گرفته شده ، يعنى آب داغ شد و داغى آن در نهايت درجهء خودش رسيد . از اين قبيل است آيهء : « يَطُوفُونَ بَيْنَها وَ بَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ ؛ و اكنون در ميان آن و آب جوشان مىگردند » . « 1 » لَيْسَ لَهُمْ طَعامٌ إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ . صاحب القاموس المحيط مىگويد : ضريع يك نوع گياهى است كه به خاطر پليدىاش ، هيچ جنبندهاى بدان نزديك نمىشود . در هر حال ، گياهى است بىارزش و زيانآور و كافى است كه خوراك دوزخيان باشد . لا يُسْمِنُ وَ لا يُغْنِي مِنْ جُوعٍ ، نه زيانى را دفع مىكند و نه منفعتى را جلب . دستهء دوم : وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناعِمَةٌ ، چهرههايى بشّاش و زيبا . لِسَعْيِها راضِيَةٌ ، از پاداش و مزدى كه در آخرت براى كار خود در دنيا دريافت مىكنند خشنودند . فِي جَنَّةٍ عالِيَةٍ ، بهشتى كه در تمامى ويژگىها و مزاياى خود ، عالى و بزرگ است . از اين
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى )ج ٨ — صفحة 95
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٩٥
هامش
( 1 ) . رحمن ( 55 ) آيه 44 .