نمىنمايد ، بلكه آن را در حضور همگان اعلان مىكند و در راه حق ، هيچ سرزنشى بر او اثر نمىگذارد .
وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شَيْطانٍ رَجِيمٍ .
اين آيه ردّى است بر پندار مشركان ، مبنى بر اينكه آنچه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىگويد ، شيطان بر زبان او جارى مىكند . . . آيا شيطان هدايت ، نيكى ، حق و عدالت را الهام مىكند ؟
فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ ،
در احكام و گمراهى خود ، به كجا مىرويد ؟
إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ ،
قرآن به نيكى امر مىكند و از بدى جلوگيرى مىنمايد . بالاتر از همهء اينها ، قرآن هرچيزى را بيان مىكند . بنابراين ، چگونه ممكن است كه سخن شيطان رانده شده باشد ؟
لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ ،
قرآن هدايت و صلاح براى كسى است كه به هدايت و راه راست تمايل داشته باشد . امّا كسى كه بر گمراهى پاى مىفشارد از اندرز سود نمىبرد و موعظه بر او اثر ندارد .
وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ .
رازى مىگويد : اين آيه نشان مىدهد كه انسان مجبور است ، نه مختار . در پاسخ او بايد گفت :
معناى آيه آن است كه خدا از بنده مىخواهد كه از جادّه حق و عدالت برود ، ليكن انسان كينهتوز جز از راه كج نمىرود و راه راست را در پيش نمىگيرد ، مگر زمانى كه خدا او را بر اين كار مجبور سازد و اين ، با عدالت و حكمت خدا منافات دارد . به بيانى ديگر : خداوند انسان را مختار و داراى عقل و اراده آفريده است و بدينوسيله ، او را از حيوان جدا كرده و به همين دليل ، تنها او را مكلّف ساخته است ، نه ديگران را و اگر خدا مىخواست ، اراده و عقل را از انسان مىگرفت و او را همانند حيوان و يا پستتر از آن قرار مىداد .