بهرهمند مىشد و به سخنانت عمل مىكرد .
أَمَّا مَنِ اسْتَغْنى * فَأَنْتَ لَهُ تَصَدَّى ،
از كسى روى برتافتى كه به علم خداوند كه در نزد توست به شدّت احساس نياز مىكند و به كسى روى كردى كه بر اثر برخوردارى از مقام و ثروت ، خويشتن را از خدا و تو بىنياز مىبيند و به هدايت و بازگشت او از گمراهى چشم دوختى . آيا به هدايت كسى كه هواى نفس و نادانى وى را نابينا ساخته ، چشم اميد دارى ؟ : « آيا اگر نبينند ، تو مىتوانى كوران بىبصيرت را راه بنمايى ؟ » « 1 »
وَ ما عَلَيْكَ أَلَّا يَزَّكَّى ،
كفر كافر و گمراهى او ، هيچگونه مسئوليّتى را متوجّه تو نمىكند . از اين قبيل است سخن خداوند : « و اگر روى گردان شوى هيچ زيانى به تو نرسانند » . « 2 »
وَ أَمَّا مَنْ جاءَكَ يَسْعى * وَ هُوَ يَخْشى * فَأَنْتَ عَنْهُ تَلَهَّى ،
تو با چشم داشتن به اسلام و هدايت مشركان ، با آنان سرگرم شدى و از مؤمنى غفلت كردى كه به منظور بهرهگرفتن از عمل تو و با تكيه بر ايمانش نزد تو آمد . هرچند وقت آموزش [ احكام به مسلمان ] تنگ نيست ، ليكن كار ستمكاران را به خدا واگذار و او در كمين آنان است و به كسى روى آور كه دريچهء قلبش را براى هدايت و نيكى گشوده است .
كَلَّا .
خداوند دينش را به وسيلهء كسى كه بر اثر برخوردارى از مقام و ثروت ، خود را از خدا و تو بىنياز مىداند ، يارى نمىكند و حق را تنها به وسيلهء پاكان ، امثال اين مرد نابينا يارى مىكند ، هرچند آنان نادار و بىچيز باشند .
إِنَّها تَذْكِرَةٌ * فَمَنْ شاءَ ذَكَرَهُ .
ضمير « انّها » به آيات قرآن برمىگردد و يا به هدايتى كه در آن است . ضمير « ذكره » به خدا و يا قرآن برمىگردد و معناى آيه چنين است : اين قرآن كسى را كه در جستوجوى هدايت است بسنده مىكند و اى محمّد صلّى اللّه عليه و آله بر عهدهء تو جز رساندن و پند دادن نيست . هركه بخواهد ايمان مىآورد و هركه بخواهد كافر مىشود . سپس
هامش
( 1 ) . يونس ( 10 ) آيه 43 .
( 2 ) . مائده ( 5 ) آيه 42 .