رها كن و بر آنها سخت بگير ، زيرا آنها پستتر از آن هستند كه خداوند دينش را به وسيلهء ايشان يارى كند و ناتوانتر از آن هستند كه در راه اسلام و پيشرفت آن استوار بمانند و خداوند به زودى دشمنانش را به هر مقام و ثروتى كه دست يافته باشند ، زبون خواهد كرد و دينش را بر تمامى اديان پيروز مىكند ، هرچند مشركان را خوش نيايد .
اين آيات از لحاظ معنا ، همانند اين سخن خداوند است : « نبايد كه جان تو به خاطر آنها دچار اندوه شود » . « 1 » آنگاه خداوند به بيان يك حقيقت كلّى مىپردازد و آن اين است :
« گرامىترين شما در نزد خدا با تقواترين شماست » ، ليكن با شيوهاى ديگر ، اين حقيقت را بيان مىكند و مىگويد : كسى كه از خدا بترسد و پاكيزه شود و اندرز او را سودمند افتد ، شايستهء احترام و قدردانى است . امّا كسى كه از حق روى برگرداند و اندرزهاى خداوند وى را سود نبخشد ، بايد وى را دور افكند و توهينش كرد ، هرچند ثروتمندترين و مشهورترين فرد باشد .
تفسير
عَبَسَ وَ تَوَلَّى * أَنْ جاءَهُ الْأَعْمى .
اين نابينا همان ابن امّ مكتوم است . او به نزد پيامبر گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و آله آمد ، تا از او درباره احكام دينش بپرسد و پيامبر از او روى گردانيد ، زيرا چنانكه پيشتر گفتيم ، به كار مهمترى سرگرم بود و اين نابينا از مهاجران نخستين و دومين اذانگوى پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله است . او در مدينه چندين بار به جاى آن حضرت براى مردم نماز گزارد . برخى گفتهاند : او از مادر نابينا زاده شد و نامش عبد اللّه بود . خداوند او را به عنوان « نابينا » توصيف كرده است ، تا به عذر او در پافشارى بر پرسيدن اشاره كند .
وَ ما يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّى * أَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرى ،
چهكسى تو را دانا و عارف به حقيقت اين مرد نابينا قرار داده است ؟ اگر خواستهء او را اجابت مىكردى و برخى از احكام دين را برايش بيان مىكردى ، او
هامش
( 1 ) . فاطر ( 35 ) آيه 8 .