حرام ايمان مىآورد و به خاطر ايمانش عمل مىكند و اگر چنين نكند ، ايمانش سراب خواهد بود ، چون ايمان وسيلهء عمل است و خودش فى نفسه هدف نيست .
فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرى .
مفسّران دربارهء معناى « يسرى » اختلاف كردهاند . يكى مىگويد : مراد بهشت است . ديگرى مىگويد : نيكى است . شيخ محمّد عبده مىگويد : « يسرى ، به معناى كامل كردن نفس و رشد آن تا مرحلهء كمال است » . امّا به اعتقاد ما ، واژهء « يسرى » را بايد با اين سخن خدا تفسير كرد :
« وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْراً » ؛
« 1 » كسىكه تقوا پيشه كند ، خداوند او را مشمول عنايت خويش مىكند و او را به آنچه كه در آن خير و صلاح وى باشد توفيق مىدهد .
وَ أَمَّا مَنْ بَخِلَ ،
كسىكه در بخشش در راه خدا بخل ورزد .
وَ اسْتَغْنى ،
با ثروتش از يارى خدا و با دنياى خويش از آخرت بىنيازى جويد .
وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنى
و بگويد : نه بهشتى است و نه دوزخى ، نه حلال است و نه حرام .
فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرى .
مراد از « عسرى » در اينجا ، افتادن در منجلاب گناهان و انحرافات است و دليل بر ارادهء اين معنا ، سخن خداوند است كه فرمود :
« إِذا تَرَدَّى » .
مراد از آمادهسازى در اينجا آن است كه او را با هواهاى نفسانىاش مىگذاريم و او را با نيرو از آن هلاكت و سقوطى كه برايش برگزيده ، باز نمىداريم .
وَ ما يُغْنِي عَنْهُ مالُهُ إِذا تَرَدَّى .
« ما » استفهام و براى انكار است و نيز جايز است كه نفى خالص باشد و مراد از « تردّى » سقوط در گودال پستىها و زشتىهاست .
خلاصهء معناى اين آيات از
« فَأَمَّا مَنْ أَعْطى »
گرفته تا
« تَرَدَّى »
چنين است : سنّت خدا دربارهء آفريدگانش آن است كه هم راه صلاح و هم راه تباهى را برايشان بيان مىكند و به آنان توان انجام دادن و ترك هر دو را مىدهد ، سپس با هركس برطبق آنچه او براى خويشتن برگزيده ، برخورد مىكند . به عنوان نمونه ، اگر او نيكى و صلاح را ترجيح داده ، وى را مشمول توفيق و عنايت خود مىكند و اگر او بدى را برگزيند ،
هامش
( 1 ) . طلاق ( 65 ) آيه 4 .