جمله
« لَيْسَ لَهُ دافِعٌ »
خبرى است پس از خبر .
« ذِي الْمَعارِجِ »
صفت براى « اللّه » .
و يوم تكون السماء « يوم » از ديدگاه صاحب مجمع البيان منصوب به
« يُبَصَّرُونَهُمْ »
است .
« لَوْ يَفْتَدِي » ،
« لو » براى تمنّى و آرزو است . « جميعا » حال . « كلّا » حرف ردع و زجر است .
تفسير
سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ * لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ .
در گذشته گفتيم : مشركان از دعوت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به چند سبب روى برگردانيدند :
اوّلا : دعوت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله نوعى جنگ برضدّ منافع و سودهاى كلان آنها بود .
ثانيا : برحسب پندار آنان ، خداوند بشر را به پيامبرى برنمىانگيزد .
ثالثا : محمّد صلّى اللّه عليه و إله به يگانگى خداوند دعوت مىكرد درحالىكه مشركان به تعدّد خدايان باورمند بودند .
رابعا : پيامبر صلّى اللّه عليه و إله آنان را از دوباره زندهشدن و عذاب پس از مرگ مىترسانيد و اين ، چيزى بود كه آنان به شدّت انكارش مىكردند : « آيا وقتى مرديم و به خاك و استخوان تبديل شديم ، دوباره زنده مىشويم ؟ » . وقتىكه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بر موضوع قيامت پافشارى و تأكيد كرد ، آنان گفتند : اين وعده كى تحقق مىيابد ؟ آنها در پارهاى از اوقات با حالت ريشخند خواستار هرچه زودتر آمدن عذاب مىشدند : « و آن هنگام را كه گفتند :
بار خدايا ، اگر اينكه از جانب تو آمده حق است ، بر ما از آسمان بارانى از سنگ ببار يا عذاب دردآورى بر ما بفرست » . « 1 »
بدينسبب ، بسيارى از مفسّران گفتهاند : سخن خداوند :
« سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ »
به درخواست مشركان مبنى بر زود آمدن عذاب اشاره دارد و خداى سبحان به اين درخواست ، چنين پاسخ داده است :
« لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ » ،
بدين معنا كه عذاب به
هامش
( 1 ) . انفال ( 8 ) آيهء 32 .