اعراب
« أم » بهمعناى « بل » است . « من هذا » مبتدا و خبر . اين جمله نشانگر تحقير و توهين است . « الذى » عطف بيان . « مكبّا » حال از فاعل « يمشى » و همانند آن است « سويّا » ، « قليلا » صفت براى مقدر و « ما » زايد است : تشكرون شكرا قليلا » . ضمير « رأوه » به روز قيامت بر مىگردد . « زلفة » بهمعناى « قريبا » و حال مىباشد ، زيرا رؤيت دراينجا بصرى است [ نه قلبى ] .
« أَوْ رَحِمَنا »
« أو » براى ابهام است .
تفسير
أم من
هذَا الَّذِي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ .
اين جمله به سخن خداوند در آيه پيشين ارتباط دارد :
« أَمْ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّماءِ . . . »
خداوند پس از آنكه آنان را از فرورفتن در زمين و فرستادن سنگريزهها بهسوى آنان بيم داد ، با هدف سرزنش و سركوب ، از آنان مىپرسد : اگر عذاب بر شما نازل شود ، چهكار مىكنيد ؟ آيا از آن مىگريزيد ؟ درحالىكه هيچكس نمىتواند از خدا بگريزد ، يا اينكه به بتهايتان پناه مىبريد ، درحالىكه اين بتها براى خودشان نمىتوانند كارى انجام دهند ؟ پاسخ اين پرسش ، اين سخن خداوند است :
إِنِ الْكافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ ،
كافران در اين پندار دروغين هستند كه آنان در سلامت و امنيت از عذاب و خشم خدا مىباشند .
أم من
هذَا الَّذِي يَرْزُقُكُمْ إِنْ أَمْسَكَ رِزْقَهُ .
اين دومين پرسش از سوى خداوند است و معناى آن چنين مىباشد : هرگاه خداوند اسباب روزى همچون باران را از شما دريغ كند ، چهكسى آسمان را بر شما بارنده مىسازد ، آيا بتهايى كه شما آنها را مىپرستيد و يا نادانى و غرورتان ؟ پاسخ :
بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَ نُفُورٍ .
چنين نيست ، آنان بهرغم اينكه مىدانند ، خدا روزىدهنده است ، با حق دشمنى مىكنند ، و بر باطل