چيزى را نمىگويد ، مگر اينكه بدان باور داشته باشد و امّا منافق ، قلبش پيرو زبانش مىباشد و زبانش با هوسهاى نفسانى و اهداف شخصىاش مىچرخد و پسامد اين كار آن است كه منافق جز هوس نفسانى و غرض شخصى ، قلبى نداشته باشد .
اتَّخَذُوا أَيْمانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ .
بسيارى از اوقات ، نيّتهاى منافقان و نيرنگهاى آنان بر ضدّ پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و مسلمانان برملا مىشد و هرزمان كه چنين اتّفاق مىافتاد ، آنها براى اينكه از خشم پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در امان بمانند و توطئه خود عليه او و نيز آنچه را كه ايشان را از ايمان به او رسالتش بازمىدارد پنهان كنند ، از سوگندهايشان سپرى مىساختند .
إِنَّهُمْ ساءَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ ،
آنان با نيرنگ ، توطئه و فريبكارىهايى كه مىكنند كارهاى بدى انجام مىدهند .
ذلِكَ بِأَنَّهُمْ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا فَطُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ .
مراد از « آمنوا » آن است كه منافقان بهعنوان مؤمنان در ميان مردم شناخته شدند ، و گرنه آنها درواقع ، حتّى بهاندازهء يك چشم برهمزدن هم به خدا ايمان نياوردند و جمله :
« ثُمَّ كَفَرُوا »
بدين معناست كه آنگاه مردم پىبردند كه اين منافقان ، ايمان را آشكار و كفر را پنهان مىكنند . امّا اين سخن خداوند :
« فَطُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ »
بدين معناست كه دلهاى آنان پس از آنكه بهوسيلهء هواها و گمراهى كور شد ، به نيكى و راه راست ، هدايت نمىشود .
نظير اين آيه در آيهء 137 از سورهء نساء ، در جلد دوم بيان شد .
وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسامُهُمْ .
آنان ظاهرى زيبا و باطنى زشت دارند و به فرمودهء امام على عليه السّلام : « دلهايشان بيمار و چهرههايشان تميز است » .
وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ ،
زيرا آنان سخن اخلاصمندان را مىزنند و همان گفتهء زاهدان و پرهيزكاران دربارهء دنيا به زبان مىآورند .
كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ ،
گويى پيكرهاى چو بينند ، ليكن مىخورند و مىآشامند و هركس هدايت نيابد ، او مردهاى است به صورت زنده .
يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ .
دراينجاست كه روح به بدن آنها وارد مىشود ليكن روح ترس و بىتابى از پارهشدن پردهها و برملاشدن رازها . از