همانند خوراكىها ، نوشيدنىها ، لباسها و جواهرات ؛ زيرا قيمت اين چيزها و امثال آن با حجم و سودمندى كه دارد تعيين مىشود . گاهى تنها بهوسيلهء مقدار سنجيده مىشود نظير رأىهاى افرادى كه نمايندگان مجلس و ديگر رئيسان را برمىگزينند ، چون تأثير رأى دانا و نادان و عادل و تبهكار در پيروزى كانديدا و يا شكست او يكسان است . گاهى تنها بهوسيله كيفيت سنجيده مىشود نظير دارو كه ارزش آن به مقدار اثرى است كه در بهبود بيمار از خود برجاى مىگذارد . بخشش نيز از همين باب است .
بهعنوان مثال ، گاهى انسان براى ساختن يك عبادتگاه دهها هزار انفاق مىكند ، درحالىكه اين مقدار انفاق در پيشگاه خداوند به اندازه يك گردهء نانى كه با آن گرسنهاى را نجات دهند ، ارزش و ثواب ندارد . از اينجاست كه ، خداوند كسى را كه پيش از فتح مكّه پيكار و انفاق كرده با كسىكه پس از فتح مكّه پيكار و انفاق كرده است برابر نمىداند ؛ زيرا مسلمانان پيش از فتح در تنگنا و سختى قرار داشتند و كافران در وضعيت برخوردارى و نيرومندى ، درحالىكه وضعيت پس از فتح برعكس بود : كفر در ناتوانى و اسلام در نيرومندى قرار داشت .
أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلُوا وَ كُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ .
« أُولئِكَ »
به پيشىگيرندگان نخست اشاره دارد و معناى آيه چنين است :
كسىكه در كارهاى نيك پيشى گرفته و كسىكه بعدها بدان پرداخته ، هركدام پاداش و ثواب خويش در پيشگاه خدا را دارد ، ليكن در درجات و مراتب با يكديگر تفاوت دارند : « هريك را نسبت به كارى كه كرده است درجتى است تا خدا پاداش كارهايشان را به تمامى بدهد و به آنان ستم نمىشود » . « 1 » به بيانى ديگر : پيشىگيرندگان مقرّب از گروه نخست مىباشند كه خداوند از آنان و چيزهايى كه به ايشان وعده داده در آيه 10 و مابعدش از سوره واقعه نام برده است و « اصحاب يمين » از گروه دوم هستند كه خداوند از آنان و چيزهايى كه به ايشان وعده داده ، در آيه 67 و مابعدش از سوره واقعه
هامش
( 1 ) . احقاف ( 46 ) آيه 19 .