بله . امّا دربارهء غنيمتهاى فراوان ، مفسران و يا بيشتر آنان گفتهاند : مراد غنيمتهاى خيبر است ؛ زيرا غنيمتهاى اين جنگ در فراوانى اموال و بستانها مشهور است .
ديدگاه بهتر دربارهء تفسير « مغانم كثيرة » آن است كه مراد از آن هر غنيمتى است كه اهل بيعت رضوان بدان دست يافتند ، چون خداوند واژهء « غنايم » را مطلق آورده و آن را با چيز ويژهاى همراه نكرده است . خلاصهء معناى آيه چنين است : خداوند بر افرادى كه بيعت رضوان را انجام دادند ، منّت گذارده و به آنان آرامش ، صلح و نعمتهاى فراوان عطا كرده است ؛ زيرا او مىدانست كه آنان در دينشان اخلاص دارند و در عزمشان بر جهاد در راه او راست مىگويند .
وَ كانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً .
هر موفقيّتى كه مسلمانان بهدست آوردند و باعث پيشرفت آنان شد ، يكى از آثار عزّت و قدرت خدا و تدبير و حكمت او مىباشد .
وَعَدَكُمُ اللَّهُ مَغانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَها .
مراد از « مغانم كثيرة » دراينجا هر غنيمتى است كه مسلمانان آن را در دورهء پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و پس از آن بهدست آوردند . بنابراين ، تفاوت ميان « مغانم » در آيهء پيشين و « مغانم » در اين آيه ، آن است كه مغانم اوّل به كسانىكه بيعت رضوان را در زير درخت انجام دادند ، اختصاص دارد ، درحالىكه مغانم دوم به همهء مسلمانان در هرزمان و مكانى كه باشند تعلق دارد .
فَعَجَّلَ لَكُمْ هذِهِ .
« هذه » به صلح حديبيه اشاره دارد ؛ زيرا اين صلح را خداوند خيلى زود نصيب مسلمانان كرد . امّا غنيمتهاى خيبر پس از اين صلح بود و اگر واژهء « هذه » نمىبود ، هرآينه مىگفتيم : خدا در صلح و غنايم خيبر باهم شتاب كرد .
وَ كَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنْكُمْ .
طبرى مىگويد : مفسران دربارهء اينكه مراد از « الناس » چه گروهى هستند اختلاف كردهاند . برخى گفتهاند : مراد يهود هستند ، ديگران گفتهاند : مراد قريش مىباشند . از نظرگاه ما ، مراد از آنان ، دشمنان اسلام و مسلمانان هستند كه مىخواستند اسلام و مسلمانان را نابود كنند و تنها ضعف و ناتوانى آنها مانع از اين كار شد .
وَ لِتَكُونَ آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ .
ضمير مستتر در « تكون » به صلح حديبيه