قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرابِ .
مراد از « مخلّفين » كسانى هستند كه همراه پيامبر خدا از مدينه به مكه نرفتند .
سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ .
مراد از دعوتكننده ، پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله است كه آنها را پس از غزوهء خيبر به غزوهء حنين و طائف و تبوك فرا خواند .
تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ .
پيامبر صلّى اللّه عليه و إله افراد نيرومندى را كه شما به پيكار با آنان فراخوانده مىشويد ، ميان دوچيز ، مخيّر مىگذارد : يا شمشير و يا اسلام . بنابراين ، آيا به دعوت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله پاسخ مىدهيد و يا به عقب برمىگرديد ، چنانكه پيشتر چنين كرديد ؟ به بيان ديگر : مقاومت شما در پيكار با مردمان نيرومند ، محكى است براى راستگويى شما ، نه گرفتن غنايم .
فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْراً حَسَناً .
مراد از پاداش نيكو ، غنيمت در دنيا و بهشت در آخرت است و يا بهشت و بالارفتن مقام آنان در پيشگاه خدا براى كسانىكه از ميان شما در راه خدا كشته مىشوند .
وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا كَما تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً .
كدامين عذاب ، از عذاب جهنم دردناكتر است ؟
لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ .
هرگاه اين گروههاى سهگانه از جهادى كه بهخاطر دعوت به اسلام انجام مىشود ، خوددارى كنند ، هيچ گناهى بر آنان نيست . امّا جهادى كه براى دفع دشمن و جلوگيرى از تجاوز وى انجام مىشود ، بر همگان واجب است ، مرد باشند يا زن ، خردسال باشند [ - كودكان مميّز ] يا بزرگسال ، سالم باشند و يا بيمار . اين جهاد بر هركس به اندازه توانش واجب است .
وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ مَنْ يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذاباً أَلِيماً .
معناى آيه روشن است و آن اينكه بهشت براى كسى است كه فرمانبردار باشد و آتش براى كسى است كه گناهكار باشد . اين معنا به مناسبت يادكردن از كار نيك و بد و توجّهدادن به عدالت و حكمت است ؛ چراكه انسان بيهوده رها نمىشود و او به زودى با اعمالش خدا را ديدار خواهد كرد و همين اعمال ، تنها موضوع حسابرسى و معيار پاداش است .