وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ .
مراد از آسمان هرچيز عالى و بلند است ؛ خواه ستاره باشد ، و خواه فضا . مراد از واژهء « دابّة » در اينجا هر موجود زندهاى است ؛ خواه پرنده باشد ، خواه فرشته و يا هر زندهاى كه در خشكى ، يا دريا ، يا فضا و يا يكى از ستارگان زندگى مىكند و همهء آنها دربارهء وجود آفريننده و صورتدهندهء خود سخن مىگويند .
وَ هُوَ عَلى جَمْعِهِمْ إِذا يَشاءُ قَدِيرٌ
او كاملا بر گرد آوردن اين موجودات تواناست چنان كه بر آفرينش و پراكندن آنها در آسمانها و زمين توانايى داشت .
وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ .
اين آيه بهطور آشكار و بهگونهاى كه تأويل نمىپذيرد ، نشان مىدهد كه ستم و نادارى ساخته و پرداخته مردم است ، نه كار خداوند . از فساد نظامها و اوضاع [ جامعه ] سرچشمه مىگيرد ، نه از فرمان خدا و آيين او ، حتّى گرسنگى و نيامدن باران بر اثر فساد و ستمگرى است ، چنانكه در حديث آمده است و نيز خداوند مىفرمايد : « اگر تورات و انجيل و آنچه را كه از جانب خدا بر آنها نازل كردهايم برپاى دارند ، از فراز سر و زير پايشان روزى بخورند » . « 1 » بخش : « روزى و فساد اوضاع » .
وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ .
خدا گناهان را ، به استثناى شرك و ستم ، مىآمرزد . چه ، او مىفرمايد : « شرك آوردن به او آمرزيده نمىشود » . نيز مىفرمايد : « در روزى كه ستمكاران را پوزش خواستن سود ندهد و نصيب آنها لعنت است و آن سراى بد » . « 2 »
وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ .
اين آيه ، نوعى هشدار است . نظير آن پيشتر در آيهء 22 از سورهء عنكبوت بيان شد .
وَ مِنْ آياتِهِ الْجَوارِ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلامِ .
جمع « علم » ؛ يعنى كوه . اگر كشتى ساخت انسان است ، آبى كه كشتى بر روى آن حركت مىكند و هوايى كه آن را به پيش مىراند ، ساخت خدا
هامش
( 1 ) . مائده ( 5 ) آيهء 66 .
( 2 ) . غافر ( 40 ) آيهء 52 .