سؤال : آيا اين آيه
وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ
با سخن او در آيهء 44 از سورهء سبأ كه مىگويد : « پيش از تو بيمدهندهاى بر آنان نفرستادهايم » منافات ندارد ؛ زيرا در آيه نخست مىگويد : براى هر امّتى بيمدهندهاى بوده است ، در حالىكه در آيه دوم آن را از قوم محمّد صلّى اللّه عليه و آله پيش از بعثت نفى مىكند ؟
پاسخ : واژه « نذير » ( بيمدهنده ) در آيهء نخست ، هر بيمدهندهاى را دربر مىگيرد ، خواه پيامبر باشد و خواه نباشد . امّا در آيهء دوم ، مراد از آن ، تنها پيامبر است . بنابراين ، هيچ تفاوتى ميان دو آيه وجود ندارد . چه ، معناى آيه آن است كه هيچ پيامبرى پيش از بعثت براى قوم محمّد صلّى اللّه عليه و آله نيامد ، ليكن بيمدهندهاى همچون عقل و فطرت براى آنها وجود داشت و اين ، براى اتمام حجّت بر آنان بهويژه در پرستيدن سنگها توسط آنان كافى است و به همين دليل ، پيامبر اعظم صلّى اللّه عليه و آله با منطق خرد به مجادله با آنها مىپرداخت و مىفرمود : « آيا جز اللّه ، خداى ديگرى را كه براى شما مالك سود و زيانى نيست مىپرستيد » . « 1 »
وَ إِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْكِتابِ الْمُنِيرِ .
« الزبر » : كتابها و در اينجا مراد از آن ، حكمتها و اندرزهاست . « الكتاب المنير » : توراتى كه بر موسى عليه السّلام فروفرستاده شد و انجيلى كه بر عيسى عليه السّلام نازل گرديد و ديگر كتابهايى كه پيش از بعثت آخرين پيامبر نازل شدند . اين آيه ، در جلد دوم آيهء 184 از سورهء آل عمران ، بيان گرديد .
ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ .
مراد از « نكير » عذاب است ؛ يعنى خداوند در عمل آنان را گرفتار عذاب كرد ، نه در گفتار . در جلد پنجم آيهء 44 از سورهء حج و آيهء 45 از سوره سبأ بيان شد .
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ ثَمَراتٍ مُخْتَلِفاً أَلْوانُها .
يعنى ميوههايى كه رنگ ، مزه و بوى آنها گوناگون است . بىترديد ، اين گوناگونى بهطور مستقيم به عوامل طبيعى آن نسبت داده مىشود ، ليكن اين عوامل به آفريدگار طبيعت
هامش
( 1 ) . مائده ( 5 ) آيهء 76 .