مىآورند . خداوند مىفرمايد : « كسانى كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته كردند ، اينان بهترين مردماند » . « 1 » و دانش در صدر كارهاى شايسته قرار دارد .
دوم : اگرچه آياتى كه به تحقيق و بررسى امر كرده و يا بيشتر آنها ، ردّى بر كافران به خدا و روز قيامت مىباشند ، ليكن سبب نزول ، همگانى بودن لفظ را تخصيص نمىزند [ - سبب نزول مخصّص نيست ] .
سوم : دانش سودمند از ديدگاه عقل در ذات يك امر نيكو است و حكم عقل ، تخصيص و استثنا را برنمىتابد . البتّه ، دانش ، درجات و مراتبى دارد كه مىتوان آنها را از راه فايده و سودى كه بر آن مترتّب است به دست آورد . شناخت خدا و آيين او از سودمندترين علوم در دنيا و آخرت محسوب مىشود . امّا در دنيا ، بدين دليل كه اين علم راه رهايى از خشم و عذاب خداوند است و به همين دليل ، مسلمانان واژهء « عالم » را بدون قيد براى كسى به كار مىبرند كه آگاه به دين باشد و با قيد براى كسى به كار مىبرند كه در يكى از علوم دنيوى تخصّص داشته باشد .
چهارم : فقهاى مسلمان اجماع دارند كه به دست آوردن هرعلمى كه در زندگى بدان نياز باشد ، واجب كفايى است .
در حديث آمده است : « هرمسلمانى كه نهالى را بنشاند و يا مزرعهاى را كشت كند و پرنده و يا انسانى از آن بخورد ، براى او صدقهاى محسوب خواهد شد » . همچنين در حديث آمده است :
« دانش را از منابع دينى و دنيوى آن فراگيريد » . « دانش را بجوييد هرچند در چين باشد » . بديهى است كه علم دين را بايد از كتاب خدا و سنت پيامبرش جستجو كرد ، نه از چين . احاديث ديگرى نيز در اين زمينه وجود دارند كه چند نمونه بسنده كرديم .
يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ .
از ميان كسانى كه استحقاق عذاب را دارند ، هركه را بخواهد عذاب مىكند .
وَ يَرْحَمُ مَنْ يَشاءُ
و از ميان كسانى كه سزاوار رحمت مىباشند ، هركه را بخواهد مورد رحمت قرار مىدهد ؛ چرا كه خداوند عادل و داناست و هركس را بر
هامش
( 1 ) . بينه ( 98 ) آيهء 7 .