تقليد است كه ميان انسان و قابليّت او فاصله مىاندازد و او را از خويش و واقعيّت او جدا مىسازد و به همين دليل است كه قرآن تقليد را حرام كرده و به نگرش و پيروى از خرد در تمامى احكام آن ، دستور داده است و بر آن ، واژهء نور ، هدايت و برهان را اطلاق است .
پرسش : درست است كه قرآن از تقليد نهى و به تحقيق و بررسى دستور داده و دانشمندان را ستايش نموده است ، ليكن سياق اين آيات و يا سببى كه موجب نزول آنها شد ، نشان مىدهد كه منظور از دانشمندان مورد ستايش ، كسانى هستند كه از حلال و حرام خدا آگاهى دارند و نيز نشان مىدهد كه خداوند به بررسى و انديشيدن در آفرينش موجودات دستور داده ، تا انسان از اين راه به ايمان به خدا و روز قيامت برسد ، به بهشت و نعمتهايش دست يابد و از آتش جهنم رهايى پيدا كند .
روشنترين مثال براى اثبات اين ادّعا اين سخن خداست : « آيا چيزى را كه مىكاريد ، ديدهايد ؟ آيا شما مىرويانيدش يا ما رويانندهايم ؟ اگر مىخواستيم خاشاكش مىساختيم تا در شگفت بمانيد » « 1 » . كدام خردمند مىگويد : اين آيه انسان را به دانش كشاورزى تشويق مىكند ؟ و از اين قبيل است ساير آياتى كه به بررسى و تحقيق و انديشيدن دستور مىدهد .
پاسخ : اوّل : آياتى هستند كه هرچيزى را كه به مردم سود برساند مىستايند نظير اين سخن خداوند : « امّا كف به كنارى افتد و نابود شود و آنچه براى مردم سودمند است در زمين پايدار بماند » . « 2 »
چيزى كه همانند دانش به مردم سود بخشد وجود ندارد و حتّى بدون آن نمىتوان در اين دوره زندگى كرد . به علاوه ، دهها آيه در قرآن به چشم مىخورند كه انسان را به كارهاى شايسته تشويق مىكنند و شايستگان را از زمرهء بهترين مردم به حساب
هامش
( 1 ) . واقعه ( 56 ) آيهء 63 - 65 .
( 2 ) . رعد ( 13 ) آيهء 17 .