اين گروه را خداوند چنين بيان كرده است :
إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ .
ضمير « بعدها » به عملكرد آنها برمىگردد كه سياق آيه بر آن دلالت دارد و يا به توبه و هجرت و جهاد و صبر آنان . در بسيارى از تفاسير آمده است : اين آيه درباره گروهى از اصحاب پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله نازل شد كه در مكه باقى ماندند و همراه او هجرت نكردند . بنابراين مشركان بر آنان آنقدر سخت گرفتند كه برخى از ايشان از دين خود برگشتند و با مشركان همراه شدند . آنگاه از اين كار خود پشيمان شدند و بيم داشتند كه مبادا توبهء آنها پذيرفته نشود . از اينرو ، خداوند آيهء مزبور را فروفرستاد .
يَوْمَ تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها .
مراد از نفس اوّلى انسان و مراد از نفس دومى خود اوست و معناى آيه چنين است : در روز قيامت هرانسانى از خودش دفاع مىكند و به ديگرى اهميّت نمىدهد : « هركس را در آنروز كارى است كه به خود مشغولش دارد » . « 1 »
وَ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ .
نظير اين آيه ، اين سخن خداوند است : « . . . تا هركسى را برابر كارى كه كرده است پاداش دهد و به آنها ستم نشود » . « 2 » و نيز اين سخن خدا : « تا هركس برابر تلاشى كه انجام داده ، پاداش داده شود » . « 3 » اين معنا در دهها آيه تكرار شده است .
هامش
( 1 ) . عبس ( 80 ) آيهء 37 .
( 2 ) . جاثيه ( 45 ) آيهء 22 .
( 3 ) . طه ( 20 ) آيهء 15 .