« همانا تو دروغ مىگويى » خودشان ، دروغگو هستند .
روشنترين تفسيرى كه دربارهء اين آيه خواندم ، مطلبى است كه از ابن عباس نقل شده و آن اينكه وقتى آيهاى با شدّت نازل مىشد و سپس آيهاى ملايمتر از آن فرود مىآمد ، كافران قريش مىگفتند : محمّد صلّى اللّه عليه و إله اصحابش را ريشخند مىكند ، امروز به انجام كارى فرمان مىدهد و فردا از آن نهى مىكند و او همهء اين كارها را از پيش خود مىكند . از اينرو ، خداوند اين آيه را فروفرستاد :
« وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً . . . »
ما ، در جلد اوّل در تفسير آيهء 106 از سورهء بقره ، دربارهء نسخ سخن گفتيم .
قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هُدىً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ .
مراد از روح القدس ، جبرئيل است ؛ زيرا او با قدس كه همان قرآن باشد ، از سوى خدا بر محمّد صلّى اللّه عليه و إله فرود آمد .
نظير اين آيه است ، آيهء 89 از همين سوره : « و ما قرآن را كه بيانكننده هرچيز است و هدايت و رحمت و بشارت براى مسلمانان است بر تو نازل كردهايم » . اين آيه در اينجا بر ردّ مشركانى آمده است كه تبديل را به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله نسبت مىدادند و در آنجا به مناسبت اين سخن خداوند آمده است كه : خدا در روز قيامت از هر امّتى ، گواهى را برمىانگيزد و نيز محمّد صلّى اللّه عليه و إله را برمىانگيزد ، تا عليه امتش گواهى دهد كه او قرآن را بر آنان رسانده ، همان قرآنى كه هرچيزى را بيان مىكند .
وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ .
مشركان پيامبر را متّهم كردند كه قرآن را از ديگران ياد گرفته و به دروغ به خداوند نسبت داده است . بىترديد ، اينگونه سخن ، نوعى جنگ تبليغاتى دروغينى است كه فسادگران در زمين ، آن را بر ضدّ شخصيّت مصلحى اعلام مىكنند كه عليه آنان و فساد و فسادگرى آنان قيام مىكند . البتّه روشهاى تبليغاتى بر ضدّ اخلاصمندان و مصلحان در عصر حاضر ، دگرگونى شده و به آخرين درجهء دقّت و استوارى رسيده است ، تا آنجا كه بسيارى از افراد پاك و بىگناه نيز فريب مىخورند .