معناى جمله :
« وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ »
، آن است كه شايد آنان دربارهء قرآن بينديشند و اسرار و اهداف آن را درك كنند و بدانند كه اين كتاب براى خير و مصلحت آنان نازل شده است .
أَ فَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئاتِ
مفسران گفتهاند : مراد از « الّذين مكروا » در اينجا ، كفّار قريشند ؛ زيرا آنان به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بدى كردند و بر ضدّ او توطئه و نيرنگ نمودند . خداوند هم آنان را از چهار نوع عذاب ترسانده است :
1 .
أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ ؛
چنانكه خداوند با قارون چنين كرد : « پس او و خانهاش را در زمين فروبرديم و در برابر خدا هيچ گروهى نبود كه يارىاش كند » . « 1 »
2 .
أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ ؛
خداوند آنان را ناگهان به هلاكت رساند ، چنانكه با قوم لوط چنين كرد .
3 .
أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِي تَقَلُّبِهِمْ فَما هُمْ بِمُعْجِزِينَ ؛
آنان را در حالى به هلاكت رساند كه در زمين براى به دست آوردن روزى به كار اشتغال دارند .
4 .
أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلى تَخَوُّفٍ .
بيشتر مفسّران گفتهاند : به نقل از طبرسى مراد از تخوّف در اينجا ، كاستن است . بنابراين ، معناى آيه چنين است : خداى سبحان آنان را يك مرتبه هلاك نمىكند ، بلكه آنان را به كاستن تدريجى جان و مال مبتلا مىكند ، تا سرانجام ، آخرين نفرشان از بين برود .
فَإِنَّ رَبَّكُمْ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ
از مهربانى و رحمت خداوند آن است كه به مجازات گناهكاران شتاب نمىكند ، تا شايد توبه كنند و هدايت شوند .
أَ وَ لَمْ يَرَوْا إِلى ما خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفَيَّؤُا ظِلالُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَ الشَّمائِلِ سُجَّداً لِلَّهِ وَ هُمْ داخِرُونَ .
ضمير « يروا » به كسانى برمىگردد كه مرتكب كارهاى بد مىشدند ، كارهايى كه در آيهء پيشين ذكر شدهاند و نيز رواست كه به هر كينهتوزى برگردد ؛ زيرا خداوند از روى سرزنش مىفرمايد : آيا منكران و كينهتوزان به آنچه خداوند
هامش
( 1 ) . قصص ( 28 ) آيهء 81 .