چنين است : عذاب در هنگام طلوع خورشيد بر آنان فرود آمد .
فَجَعَلْنا عالِيَها سافِلَها وَ أَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ حِجارَةً مِنْ سِجِّيلٍ .
ضمير « عاليها » و « سافلها » به شهر لوط برمىگردد .
اين آيه عينا در سورهء هود ، آيهء 82 با تفسيرش بيان شد .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ .
مراد از « متوسّمين » در اينجا ، خردمندانى هستند كه از پندها ، اندرز مىگيرند و بهره مىبرند .
وَ إِنَّها لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ .
ضمير « انّها » به شهر و يا روستاهاى لوط كه خداوند آنها را زيرورو كرد برمىگردد . « السبيل » :
راه . « المقيم » : موجود پايدار . معناى جمله اين است : آثار شهر لوط كه خداوند آن را نابود كرد ، همچنان تا دوران محمّد صلّى اللّه عليه و إله باقى است و راه اين شهر ، موجود و رفتوآمد در آن جريان دارد و مردم ، شب و روز بر آن گذر مىكنند و خرابى و آثار شهر را مىبينند . مفسران مىگويند : اين شهر به نام « سدوم » معروف بوده است .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ ؛
يعنى ايمانآورندگان به خدا و روز واپسين ، بر اين باورند كه عذاب قوم لوط ، كيفر كفران و گمراهى آنان بود . امّا ملحدان مىگويند : اين حادثه ، از جملهء حوادث جهانى و عوامل طبيعى محسوب مىشود .
وَ إِنْ كانَ أَصْحابُ الْأَيْكَةِ لَظالِمِينَ .
« أيكه » ؛ يعنى درخت پرشاخ و برگ و انبوه و مراد از اصحاب ايكه ، قوم شعيب است . پس از آنكه خداوند از هلاكت قوم لوط ياد كرد ، به قوم شعيب اشاره مىكند و اينكه او آنان را بر اثر كفر و مخالفتشان با حق ، به هلاكت رسانيد . در جلد سوم در تفسير آيهء 85 از سورهء اعراف ، دربارهء شعيب و قومش سخن گفته شد و در سورهء شعراء نيز خواهد آمد .
فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ وَ إِنَّهُما لَبِإِمامٍ مُبِينٍ .
ضمير « منهم » به اصحاب ايكه كه همان قوم شعيب است و ضمير « إنّهما » به اصحاب ايكه و شهر لوط برمىگردد و مراد از « امام » در اينجا ، راه است . معناى آيه چنين است : نشانهها و آثار از بين رفتن شهر لوط و سرزمين شعيب همچنان باقى است و راه آن روشن مىباشد و هركس كه بخواهد آثار هلاكت و عذاب را تماشا كند ، مىتواند از اين راه برود .
وَ لَقَدْ كَذَّبَ أَصْحابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ .
مراد از اصحاب حجر همان ثمود است و پيامبرشان صالح صاحب آن ناقه بود . حجر نام مكانى است كه آنان در آنجا بودند و