آنان تنها يك پيامبر را كه همان صالح باشد تكذيب كردند و سبب اينكه خداوند به صيغهء جمع ( نبى المرسلين ) فرمود ، آن است كه تكذيب يك پيامبر ، به منزلهء تكذيب همهء پيامبران است .
وَ آتَيْناهُمْ آياتِنا فَكانُوا عَنْها مُعْرِضِينَ .
بهرغم اينكه اين نشانه در نشان دادن حق ، كافى و وافى است ، لكن با هوسها و رسوم باطل آنها سازگارى ندارد .
وَ كانُوا يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً .
سكونت در خانهء سنگى و در امان ماندن از هجوم دشمن ، نشانهء وجود تمّدن در آنزمان است . از جمله آياتى كه خداوند به وسيلهء پيامبران براى آنان آورد ، ناقه ( شتر ) بود كه آنها آن را پى كردند و گفتند : اى صالح ! اگر از پيامبران هستى ، آنچه را كه به ما وعده دادى براى ما بياور .
فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ ؛
يعنى عذاب در هنگام صبح به آنان فرود آمد .
فَما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ ؛
يعنى عذاب بر آنان فرود آمد و ثروتها و نيز خانهها و كاخهايى كه تراشيده و ساخته بودند ، به حال آنها فايدهاى نبخشيد . در جلد سوم در تفسير آيهء 73 از سورهء اعراف دربارهء صالح و قومش سخن گفته شد .
وَ ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ .
هيچچيزى در جهان هستى بدون حكمت اتفاق نمىافتد و از آن جمله ، هلاك شدن كافران امّتهاى گذشته است .
در معناى اين آيه است ، سخن خداوند : « ما اين آسمان و زمين و آنچه را كه ميان آنهاست به باطل نيافريدهايم . اين گمان كسانى است كه كافر شدند » . « 1 »
وَ إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ .
مراد از ساعت ، قيامت است و در آنروز ، خداوند هركس را به اندازهاى كه استحقاق دارد كيفر مىدهد » .
فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ .
خطاب از خداوند به محمّد صلّى اللّه عليه و إله است و به او دستور مىدهد كه از مشركان و نادانان روى برتابد و دلش را به آنان مشغول نسازد . در معناى اين آيه است ، سخن خداوند : « و بر آنچه مىگويند ، صبر كن و به وجهى پسنديده از ايشان دورى جوى » . « 2 »
هامش
( 1 ) . ص ( 38 ) آيهء 27 .
( 2 ) . مزمّل ( 73 ) آيهء 10 .