بخواهد عذاب مىكند و اگر بخواهد مىآمرزد . و آمرزيدن ، هيچ زيانى به كسى نمىرساند . اما آيه :
« إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ *
؛ خداوند شرك به خودش را نمىآمرزد » . يك دليل نقلى است ، در حالى كه ما دربارهء دليل عقلى سخن مىگوييم . به تفسير ما ، دربارهء اين آيه جلد هفتم نگاه كنيد .
رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِيُقِيمُوا الصَّلاةَ .
ابراهيم اين سخن را زمانى گفت كه اسماعيل و مادرش هاجر را در مكه رها كرد . مكه بيابان خشكى است كه نه آب دارد و نه گياه و نه هيچچيزى ديگر و تنها خانهء خدا در آنجا قرار دارد كه نماز در آن برپا و شعار لبيك لبيك سرداده مىشود و به همين سبب ، ابراهيم عليه السّلام برخى از خاندان و فرزندانش را در اين مكان خشك و بىآب سكونت داد . لكن انسان تنها با نماز نمىتواند زندگى كند ، بلكه به ناچار به نان هم نيازمند است . از اينرو ، ابراهيم عليه السّلام گفت :
فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ .
اگر در خانهء خدا كشاورزى و دامدارى وجود ندارد ، بايد مردم به قصد عبادت و يا تجارت در قالب هيئتها و دستهها به سوى آن بشتابند ، در حالى كه همراه خود غذا و ميوه دارند و در اين صورت ، فرزندان ابراهيم عليه السّلام نيز از اين غذاها و ميوهها بهرهمند مىشوند و نماز مىخوانند و سپاس مىگزارند . موسى عليه السّلام گفت : « اى پروردگار من ! من به آن نعمتى كه برايم مىفرستى نيازمندم » . « 1 » امام على عليه السّلام فرمود : « به خدا سوگند ، او تنها از خداوند ، مقدارى نان درخواست كرد كه آن را بخورد » . شاعرى فقيه مىگويد :
الفضل للخبز الّذى لولاه * ما كان يوما يعبد الا له
فضيلت از آن نان است كه اگر نبود خداوند يك روز هم پرستيده نمىشد .
رَبَّنا إِنَّكَ تَعْلَمُ ما نُخْفِي وَ ما نُعْلِنُ وَ ما يَخْفى عَلَى اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ فِي الْأَرْضِ
هامش
( 1 ) . قصص ( 28 ) آيهء 24 .