وَ لا فِي السَّماءِ .
پس از آنكه ابراهيم عليه السّلام از خداوند درخواست كرد كه مردم به سوى خانهء او بيايند و براى ساكنان آن ، با خود نان و ميوه بياورند ، تا آنان با نيرو و نشاط ، خدا را آنگونه كه شايسته است عبادت كنند ، در پيشگاه خداوند چنين مىگويد : سؤال و درخواست من ، تنها بدين سبب است كه در برابر تو زارى و فروتنى كنم و نيز اعتراف نمايم كه تو آفريننده و روزىدهندهاى ، امّا نيازها و منافع ما را تو بهتر از ما مىدانى ، چه آن را از تو درخواست كنيم و چه درخواست نكنيم . معناى سخن ابراهيم : « ما نعلن يعنى چيزى را كه مىپرسيم و درخواست مىكنيم و معناى « ما نخفى » يعنى آنچه را ما نمىپرسيم و مطالبه نمىكنيم .
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعاءِ .
اين سپاس از سوى ابراهيم به معناى درخواست كمك از خدا براى دو فرزندش اسماعيل و اسحاق است ؛ زيرا ابراهيم به سنّ پيرى رسيده و هنگام مرگش نزديك شده بود .
از اينرو ، كار خانهاش را به مراقبت و عنايت خداوند سپرد و برايشان خانه نساخت و مال خدا را پسانداز نكرد و به خاطر شوق آسايش نزديكان و فرزندان خود ، عيال خدا را از مال خدا محروم نساخت .
رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ .
نمازى كه موردنظر ابراهيم بود ، مانند نمازهاى ما نيست ، بلكه از آن نوع نمازى است كه مصداق اين آيه مىباشد : « نماز آدمى را از فحشا و منكر بازمىدارد » . « 1 » از اينجا ، فقها نماز را به دو قسم تقسيم كردهاند : نمازى كه تنها با آن تكليف ادا مىشود و نمازگزار پاداش ندارد و نمازى كه با آن هم تكليف ادا مىشود و هم نمازگزار در پيشگاه خدا پاداش دارد و اين ، همان نمازى است كه اخلاص در عمل و راستگويى در دادوستد در ميان مردم را درپى دارد .
رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسابُ .
در جلد سوم در تفسير
هامش
( 1 ) . عنكبوت ( 29 ) آيهء 45 .