ترديدى نيست كه هركس براى خدا كار كند ، خدا به او پاداش مىدهد ؛ زيرا او عادل و حكيم است : يا او را به نحوى در همين دنيا پاداش مىدهد و يا در آخرت ، به وسيلهء تخفيف دادن عذاب و حتّى لازم نيست كه حتما او را وارد آتش كند ، زيرا نعمتهاى خدا چه از جهت مقدار و چه از جهت چگونگى ، قابل شمارش نيست . در اينباره در جلد دوم در تفسير آيهء 178 از سورهء آل عمران ، زير عنوان : « كافر و عمل نيك » سخن گفتيم .
بنابراين ، معناى آيه چنين است : هرانسانى كه با انگيزهء تجارتى ، نه انسانى كار نيكى را انجام دهد نظير شخصى كه در روزهاى انتخابات به پروژههاى خيريه كمك مىكند ، عمل اين شخص و مثال او در نزد خدا هيچ ارزشى ندارد ، بلكه بسان هوايى است در محيط شبكهدار و يا همانند خاكسترى است كه باد او را مىبرد و تفاوت نمىكند كه انجامدهنده مسلمان باشد يا غيرمسلمان . امام على عليه السّلام فرمود :
« بدون قصد ريا و شهرت ، كار كنيد ؛ زيرا هركس براى غير خدا كار كند ؛ خداوند او را به همان غير واگذار مىكند » .
پرسش : اگر اين حكم ، كافر و غيركافر را دربرمىگيرد ، پس چرا آيه تنها كافر را ياد كرده است ؟
پاسخ : ياد كردن خصوص كافر ، حكم را از غير او نفى نمىكند و سبب آوردن كافر در آيه آن است كه او آشكارترين مصداق حكم مزبور بهشمار مىرود .
لا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلى شَيْءٍ ذلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ .
ضمير « لا يقدرون » ظاهرا به كافران برمىگردد . امّا از جهت معنا به هركسى برمىگردد كه با قصد تجارتى كار نيكى را انجام دهد . مقصود آيه آن است كه هركس كارى انجام دهد كه هدفش در اين كار نه خدا باشد و نه انسانيّت ، در فرداى قيامت از آن سود نخواهد برد ؛ زيرا عمل او عين خاكسترى است كه در هوا پراكنده شود . صاحب چنين عملى گمراه و حتّى غرق در گمراهى است ؛ چرا كه وى در اين كار خود ، از هرعاملى كه وى را به خدا و