انسانيت مرتبط سازد تهى مىباشد .
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ وَ ما ذلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ .
« ألم تر » به معناى « ألم تعلم ؛ آيا نمىدانى » است و خطاب متوجّه هركسى است كه آن را بخواند و بشنود . واژهء حق [ در آيه ] اشاره بدين نكته دارد كه خداوند هرچيزى را برطبق حكمتى آفريده كه آن را اقتضا مىكرده است : « ما اين آسمان و زمين و آنچه را كه ميان آنهاست به باطل نيافريدهايم . اين گمان كسانى است كه كافر شدند » . « 1 » پس از آنكه خداوند كسانى را يادآور شد كه براى غير خدا كار مىكنند ، فرمود : او از اين اشخاص و كارهايشان بىنياز است و اگر بخواهد تمامى آنان را نابود مىكند و امّتهاى ديگرى را مىآورد كه تنها براى او كار كنند و چيزى را شريك او قرار ندهند ؛ زيرا خدا بر هرچيزى تواناست و بر اثبات اين مدّعا ، دليلى بالاتر از اين وجود ندارد كه او جهان هستى و شگفتىهايش را آفريد .
ستمگر و ستمديده
وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعاً .
« برزوا » به لفظ گذشته [ ماضى ] است و مراد از آن ، آينده مىباشد ، و چون نشاندهندهء چيزى است كه يقينا به وقوع مىپيوندد به لفظ گذشته آورده شده است . معناى اين جمله چنين است : انس و جنّ و فرشتگان و شياطين ، همگى در روز قيامت حاضر مىشوند و هركدام از آنها يقين پيدا مىكنند كه به صورت واقعى خودش در پيشگاه خدا آشكار شدهاند ، حتّى كسى كه نسبت به او و روز قيامت كفر مىورزيده است ، [ نيز به اين موضوع يقين پيدا مىكند . ]
فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ .
هرخردمندى چه توانا باشد و چه ناتوان ، رئيس باشد و يا مرئوس در برابر
هامش
( 1 ) . ص ( 38 ) آيهء 27 .