دادگرى است كه قصاص ستمديده را از ستمگر مىستاند ، لكن اين ستمديدگان به سبب سوزش درد ، خواستار انتقام فورى شدند و از فطرت خود كه خدا آنها را بر آن آفريده است غفلت كردند و در نتيجه ، چنين سخن بىمعنايى را بر زبان راندند .
من دربارهء اثبات دوباره برانگيخته شدن ، بازپرسى و پاداش ، كتابها و مقالههايى نوشتم و نيز در هنگام تفسير آيات مربوط به آن ، [ مطالبى را بيان داشتم ] . اينك بار ديگر ، تفسير آيه ما را به اين بحث بازمىگرداند .
اين آيه به من الهام كرد كه نيرومندترين دليل بر اثبات برانگيخته شدن [ در قيامت ] اين سخن خداست : « آنروز هركس را همانند عملش جزا مىدهند و به هيچكس ستمى نمىرود و خدا زود به حسابها مىرسد » . « 1 » اين آيه به معناى آيهاى است كه ما درصدد تفسير آن هستيم ، لكن روشنتر از آن مىباشد ؛ زيرا دليلش را با خودش حمل مىكند و خودش بر خودش دلالت دارد . اين آيه [ - 17 از سورهء غافر ] مىگويد :
« آنروز هركس را همانند عملش جزا مىدهند » چرا كه خدا ستم نمىكند ، بلكه زود به حساب مىرسد . تحليل عقلى اين قضيه آن است كه اگر روزى كه در آن هركس بر طبق عملش جزا داده مىشود ، نباشد ، هرآينه خدا ستمگر ، وجود او رنج و سختى و تكليفش بيهوده خواهد بود . خداوند از آنچه كافران مىگويند ، پاك و منزّه است .
نتيجهء قطعى اين منطق آن است كه هركس دوباره زنده شدن ، بازپرسى و پاداش را انكار كند ، خواسته و يا ناخواسته ، وجود خدا را منكر شده است .
هامش
( 1 ) . غافر ( 40 ) آيهء 17 .