مصدريت و از اين قبيل است « حقّا » . « بما كانوا » متعلق به محذوف و خبر براى مبتداى محذوف كه در تقدير : « ذلك بما كانوا » بوده است .
تفسير
إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ .
روزهاى خدا بسان روزهاى ما نيست . پيش از وجود جهان هستى روزها چگونه مىتوانند باشند ؟ بنابراين ، مراد از ايّام در اينجا ، مرتبهها و مرحلههاست . مراد از عرش ، تسلّط داشتن است . اين آيه و تفسيرش در سورهء اعراف ، آيهء 54 بيان شد .
ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ .
اين آيه نظير اين سخن خداست :
« مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ . »
« 1 » تفسير آن در جلد اوّل گذشت .
ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ
او را عبادت كنيد ؛ زيرا او شايستهء پرستش است ، امّا ثروت ، نژاد و قدرت ، نه خدا هستند كه پرستيده شوند و نه نيرويى هستند كه در قبال آن كرنش شود .
أَ فَلا تَذَكَّرُونَ ؛
يعنى آيا نمىانديشيد كه تنها خدا شايستهء فرمانبردارى و پرستش است .
بازپرسى و كيفر حتمى است
إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ .
مسئلهء آغاز آفرينش و اعادهء آن ، يكى از مشكلات بزرگ فلسفى است . برخى از انسانها عقيده دارند : جهان هستى خودبهخود و بدون پديدآورندهاى پيدا شده است . اين گروه همانند كسى است كه نوشتهاى را ببيند و بگويد : اين بهطور تصادفى يافت شده است ، آن هم تنها به اين دليل كه نويسنده را به چشم خود نديده است . كسى كه سطرهاى كتاب جهان هستى را نوشته ، به مراتب باعظمتتر از كسى است كه خطّى را بر صفحهء
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 255 .