تفسير
مراد از صدقات در اينجا زكات واجب است . فقها دربارهء حكم آن ، شرايط ، اعيانى كه زكات بدانها تعلق مىگيرد و كسانى كه استحقاق زكات دارند ، سخن گفتهاند . ما اين موضوع را در جزء دوم از كتاب فقه الامام جعفر الصادق بيان كرديم و نيز در جلد اوّل از تفسير كاشف دربارهء زكات به عنوان يك اصل اسلامى سخن گفتيم .
در اينجا به پيروى از آيه ، دربارهء گروههايى كه مستحق دريافت زكات مىباشند سخن مىگوييم كه آنان هشت گروهاند :
1 .
إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ .
اماميه مىگويد : فقير ، از ديدگاه شريعت ، كسى است كه مصرف ساليانهء خود و خانوادهاش را نداشته باشد . حنفيه مىگويد : كسى است كه مالك چيزى كمتر از حدّ نصاب زكات باشد . شافعيه و حنبليه مىگويند : كسى كه نيمى از مصرف مورد نيازش را داشته باشد ، فقير محسوب نمىشود . اماميه ، شافعيه و حنبليه مىگويند : كسى كه توان كسب و كار داشته باشد ، زكات برايش حلال نيست .
حنفيه و مالكيه مىگويند : حلال است .
2 .
وَ الْمَساكِينِ .
گروهى گفتهاند : هرگاه واژههاى فقير و مسكين در يكجا بيايند ، هركدام معنايى غير از معناى ديگرى دارد . امّا هرگاه جدا از يكديگر باشند ، هر دو به يك معنا خواهند بود و تفاوت ميان آنها اين است كه فقير سؤال نمىكند ، ولى مسكين سؤال مىكند . در هرحال ، معيار ، نيازمندى است و هركدام از اين دو نيازمند مىباشد .
3 .
وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها .
منظور از عاملان ، گردآورندگانى هستند كه امام عليه السّلام و يا نايب او ، آنها را براى جمعآورى و نگهدارى زكات و نيز رساندن آن به دست افراد مستحق تعيين مىكند . آنچه را گردآورندگان زكات مىگيرند ، دستمزد است نه صدقه ، به همين دليل ، به آنان پرداخت مىشود ، هرچند ثروتمند باشند .