بنابراين ، معناى
« سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ »
آن است كه يهوديان ، دروغ را از منافقان و نيز از برخى افراد خودشان مىپذيرند . مراد از « قوم » در جملهء
« لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ »
كسانى هستند كه هيئت به نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرستادند و خود نرفتند تا در اينباره از او بپرسند .
يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَواضِعِهِ ؛
چرا كه شلاق را بهجاى سنگسار قرار دادند .
مفهوم اين جمله قبلا در سورهء بقره ، آيهء 75
« يَسْمَعُونَ كَلامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ »
و نيز عين الفاظ آن در آيهء 45 از سورهء نساء بيان شد .
يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هذا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا ؛
يعنى كسانى كه هيئت فرستادند ، گفتند : اگر محمّد صلّى اللّه عليه و آله به غير سنگسار كردن فتوا داد بپذيريد و اگر به سنگسار كردن فتوا داد نپذيريد .
وَ مَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً .
مفسّران در مورد اينكه مراد از فتنه چيست ، اختلاف نظر دارند : اشاعره از اهل سنّت گفتهاند : مراد از فتنه ، كفر و معناى آن اين است كه هر بندهاى را كه خداوند كافر و گمراه قرار دهد ، هيچكس نمىتواند جلو كفر و گمراهى او را بگيرد . امّا اينكه اشاعره و در رأس آنان ، رازى اين تفسير را انتخاب كردهاند ، بدان جهت است كه از نظر آنان هيچ مانعى ندارد كه خداوند كفر بندهاش را اراده كند و او هم كافر شود و آنگاه خداوند همين بنده را به سبب كافر شدن ، عذاب كند .
شيعه و معتزله گفتهاند : مراد از فتنه در اين آيه عذاب است و معناى آن اين است كه هركس را خدا بخواهد عذاب كند ، هيچكس نمىتواند عذاب را از او دفع نمايد . علّت اينكه اماميه و معتزله اين نظريه را انتخاب كردهاند ، آن است كه آنان مىگويند : بر خدا جايز نيست كارى را خود انجام دهد و ديگرى را به جهت آن عذاب كند .
نظر ما در تفسير اين آيه آن است كه خداى سبحان ، يهود را از دروغ ، تحريف ، مكر و فريب نهى كرد و آنها را در صورتى كه مخالفت و نافرمانى كنند به عذاب تهديد نمود . لكن يهوديان همچنان به لجاجت خود ادامه دادند و به تهديد و نهى الهى توجّه