اعراب
« جَزاءُ » مبتدا . « فَساداً » مصدر و در موضع حال از « واو » در « يَسْعَوْنَ » و معنا چنين است : « يسعون فى الأرض مفسدين » . مصدرى كه از « أَنْ يُقَتَّلُوا » ريخته مىشود خبر است براى « جَزاءُ » . « مِنْ خِلافٍ » متعلق به محذوف و حال از « أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ » . « ذلِكَ » مبتداى اوّل و « خِزْيٌ » مبتداى دوم و « لَهُمْ » خبر آن . مبتداى دوم با خبرش ، خبر مبتداى اوّل . « فِي الدُّنْيا » متعلق به محذوف و صفت براى « خِزْيٌ » . « إِلَّا الَّذِينَ » در محلّ نصب ، بنابراينكه مستثناى متصل است از واو « يُحارِبُونَ » .
تفسير
إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً . مراد از جنگ با خدا و پيامبرش آن است كه تجاوز به مردم ، تجاوز به خدا و پيامبر محسوب مىشود . از اينرو ، يكى از حدود خداوند دربارهء تجاوزگر اجرا مىشود . مراد از فساد در زمين در اين جا قطع طريق و راهزنى است . در اين جنايت ، چند جنايت ديگر نيز اتفاق مىافتد : ترساندن كسانى كه [ در سايهء حكومت اسلامى ] در امنيت هستند ؛ سرپيچى از دستور حكومت ؛ ارتكاب جنايت بهطور آشكار ؛ ريختن خون ، غارت اموال و احيانا از بين بردن آبرو و حيثيت مردم . از اينجهت ، خداوند كيفر قطّاع الطّريق [ راهزنان ] را در ضمن سخنان خود بهترتيب زير بيان فرموده است : أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيا وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ . مراد از مفسد در اينجا هركسى است كه سلاح برگيرد تا مردم را با زدن ، يا كشتن ، يا غارت ، يا اهانت يا تجاوز به آبرو و حيثيت ، تهديد كند و تفاوت نمىكند كه اين شخص مسلمان باشد يا غير مسلمان و اين كار را در خشكى انجام دهد يا در دريا ، در شب باشد يا در روز ، در شهر باشد يا در