لَوْ لا كِتابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيما أَخَذْتُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ ؛
خداوند از پيش مقدر كرده بود كه دين و پيامبرش را با گروهى اندك ، كه در بدر به همراه او جنگيد ، پيروز كند و گروه زياد كافران را با دست مؤمنان بكشد و اسير كند و اگر چنين تقدير نمىكرد ، هرآينه مؤمنانى را كه به طمع فديه اسير گرفته بودند ، عذاب مىكرد ؛ زيرا خدا مىخواهد جهاد و عمل تنها براى او باشد . در حديث آمده است : « كسىكه هجرتش تنها براى خدا و پيامبر او باشد ، هجرتش به سوى خدا و پيامبر اوست و كسىكه هجرتش براى دنيا باشد كه بدان برسد و يا براى زنى باشد كه آن را به ازدواج خود درآورد ، هجرت او به سوى همان چيزى خواهد بود كه آن را قصد كرده است » .
شايسته است بدين نكته اشاره شود كه خداوند نوع عذابى را كه در صورت نبودن حكم و تقدير سابقش بر صحابهء اسير گيرنده نازل مىكرد تعيين نكرده كه آيا دنيوى است و يا اخروى .
سؤال : اگر اسير گرفتن پيش از غلبه يافتن دين خدا بر ساير اديان حرام است ، پس چرا پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله در جنگ بدر به صحابه اجازه داد كه اسير بگيرند و خود آن حضرت ، پيش از پيروزى كامل ، فديه بپذيرد ؟ چراكه فرض بر آن است كه جنگ بدر نخستين جنگ بوده و جنگهاى ديگرى را در پى داشته كه تا سال پيروزى و فتح [ - مكّه ] ادامه پيدا كرده است .
مفسران و ديگران در پاسخ اين سؤال يا اشكال دچار حيرت شده و نظريات مختلفى را ارائه دادهاند : برخى از آنان گفتهاند : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله معصوم از خطا نيست ، در حالى كه شأن خدا و پيامبرش كه از روى هواى نفسانى سخن نمىگويد از چنين چيزى به دور است . نظريهاى را كه ما برمىگزينيم آن است كه خداوند كسانى را كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از ميان اسيران بدر آزاد كرد ، از تحريم استثنا نموده است ؛ زيرا بسيارى از اين اسيران اسلام آوردند و امتحان خوبى دادند و حتى در ميان آنان افرادى بودند كه بدون ميل به جنگ مسلمانان آورده شده بودند . ابن اثير در جلد دوم از تاريخ خود ،