دستور مىدهد تا با هركسى كه با آنان صلح مىكند ، آنها نيز صلح كنند و آيهء دوم ارادهء مسلمانان را استوار و روحيهء آنان را تقويت مىكند و نيز آنها را از شكست و فرار از دشمن نهى مىكند . مؤيد اين مطلب ، سخن خداوند است : « سستى نورزيد » و نيز اين سخن او : « خدا با شماست » . اين آيه ( 35 از سورهء محمّد ) كاملا همانند آيهء 103 از سورهء نساء است : « و در دست يافتن به آن قوم سستى مكنيد . اگر شما آزار مىبينيد ، آنان نيز چون شما آزار مىبينند ، ولى شما از خدا چيزى را اميد داريد كه آنان اميد ندارند . . . » .
7 .
وَ إِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ .
ضمير خطاب متوجّه پيامبر است و ضمير غايب در
« يُرِيدُوا »
و « يخدعوا » به « الّذين جنحوا للسلم » برمىگردد . معناى آيه اين است : اى محمّد ! اگر اين گروه بخواهند در پشت پردهء صلح ، به تو نيرنگ و خيانت كنند ، از نيرنگ آنان بيم نداشته باش ؛ زيرا تو در امان خدا هستى و او بدى آنها را از تو بازمىدارد و اين ، در حالى است كه پيشتر هم تو و مؤمنان را پيروز كرده است .
سؤال : پيشتر در تفسير آيهء
« وَ إِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ » ،
گفته شد كه خداوند به پيامبرش دستور داد كه هرگاه بيم نيرنگ و فريب از سوى كافران داشته باشد ، پيمان آنها را بشكند . در حالى كه در اين آيه به او دستور داده است كه هرگاه آنان از وى درخواست صلح كنند ، به خواستهء آنها پاسخ مثبت دهد ، حتى اگر در واقع قصد خيانت داشته باشند . بنابراين ، چگونه مىتوان ميان اين دو آيه جمع كرد ؟
پاسخ : در آيهء پيشين خدا به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دستور داد كه اگر از روى دلايل قطعى به نيرنگ كافران يقين حاصل كرد ، پيمان با آنها را بشكند و آنرا به آنان اعلام كند ؛ امّا در اين آيه ، او را به مصالحه با آنان مأمور مىكند ، مشروط بر اينكه دلايل قطعى بر نيرنگ آنها وجود نداشته باشد و صرفا احتمال آن برود ، هرچند در واقع قصد نيرنگ داشته باشند . در چنين حالتى ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به ظاهر عمل مىكند و با آنان بر حسب ظاهر رفتار