ضمير
« تَأْوِيلَهُ »
به « كتاب » برمىگردد . معناى
« تَأْوِيلَهُ »
در اينجا آن است كه هرچه را كه قرآن خبر دهد ، به ناچار به وقوع مىپيوندد .
يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ .
با وقوع آنچه قرآن خبر داده تأويل آن آشكار و درستى آن براى كافران روشن خواهد شد .
يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ .
اين سخن را پس از آنكه عذاب را مشاهده كنند مىگويند . آنان پيشتر به پيامبران « ساحران دروغگو » مىگفتند . همچنين آنها پس از ديدن عذاب مىگويند :
فَهَلْ لَنا مِنْ شُفَعاءَ فَيَشْفَعُوا لَنا ؛
آيا شفاعتكنندگانى هستند كه براى آمرزيدن گناهانمان در پيشگاه خدا شفاعت كنند ، تا با ذلّت و مجازاتى كه استحقاقش را داريم با ما برخورد نكند .
أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ .
اگر خداوند اين خواستهء دوزخيان را برآورده سازد ، تمام معيار و ارزشها از بين مىرود و فرد ناپاكى كه جز با شمشير ايمان نمىآورد با انسان پاكى كه با كمال اراده و اختيار خود به حق ايمان مىآورد و جان و مالش را در راه او فدا مىكند ، برابر مىشود .
قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ .
و بدينترتيب اعمال باطل پيشگان بر باد مىرود و شفاعتكنندگان و يارانى كه اين باطلگرايان براى آنها كار و براى روز گرفتارى خود پسانداز مىكردند از ديد آنها ناپديد مىشوند .