چه صورت ؟ درحالىكه فرض بر اين است كه مردگان با گناهان زندگان عذاب نمىشوند ، پس شايسته است كه با كارهاى نيك آنها از نعمت و آسايش هم برخوردار نگردند ؟
پاسخ : گفتيم كه نه شرع جايز مىداند كه بىگناه به جرم گناهكار مؤاخذه شود و در مجازات با او شريك باشد و نه عقل ؛ امّا در مورد ثواب و پاداش از ديدگاه عقل ، هيچ مانعى وجود ندارد كه غير نيكوكار با نيكوكار در پاداش عمل او شريك گردد ، وانگهى اين مورد در شرع نيز آمده و ما بايد آنرا تصديق كنيم . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « هرگاه انسان بميرد پروندهء عملش بسته مىشود ، مگر از سه چيز : صدقهء جارى ، علمى كه از آن سود ببرند و فرزند شايستهاى كه برايش دعا كند » . و نيز فرمود : « كسى كه بميرد و به عهدهاش روزهاى باشد ، بايد ولىّ او از جانب وى روزه بگيرد » . همچنين ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله گفت : « كسى كه وارد قبرستان شود و سورهء يس را قرائت كند ، خداوند در آن روز عذاب اهل قبرستان را تخفيف مىدهد و براى خواننده به تعداد كسانى كه در اين قبرستان هستند حسنه خواهد بود » . امام صادق عليه السّلام فرمود : « چه مانعى دارد كه فردى از شما براى پدر و مادرش نيكى كند ، خواه آن دو زنده باشند و خواه مرده ؟ » .
اين احاديث و نظاير آنها ، دلالت دارند كه مرده از اهداى ثواب در برابر عمل خير سود مىبرد و عقل هم به هيچروى با آن مخالف نيست ؛ زيرا اين كار با بخشش و لطف خداوند كاملا دمساز است . لكن مردم آنرا گسترش داده و از مواردى كه نص بر آنها وارد شده ، فراتر رفتهاند . تمام فقها وحدتنظر دارند بر اينكه هركس كارى را انجام دهد كه دربارهء آن نصّى نيامده باشد به قصد اينكه آن كار راجح است ، در دين بدعت انجام داده و بر خدا و پيامبرش دروغ بسته است . بنابراين ، بهتر است كه ثواب به مرده به قصد « رجا » اهدا شود و نه به قصد يك امر راجح دينى و شرعى .
ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ ؛
يعنى او شما را به چيزهايى كه در آنها اختلاف مىورزيديد بدون آنكه به عقل و يا وحى تكيه كنيد ، آگاه