در تفسير خود مىگويد : از ميان چهارپايان و پرندگان به حيوانى ، ذىظفر ( صاحب ناخن ) گفته مىشود كه ميان انگشتانش باز نباشد ؛ نظير شتر ، شترمرغ ، غاز و اردك .
2 .
وَ مِنَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُما .
خدا تمام اعضاى گاو و گوسفند را بر يهود حرام نكرد ، بلكه تنها گوشت سفيد [ - پيه ] آن را حرام كرد و نه گوشت قرمز آن را و حتّى از پيه گاو و گوسفند ، سه نوع آن را استثنا كرده كه اوّل آنها عبارت است از :
إِلَّا ما حَمَلَتْ ظُهُورُهُما ؛
يعنى پيهى كه چسبيده به پشت آنهاست . دوم :
أَوِ الْحَوايا ؛
رودهها و امعاء . مقصود اين است كه پيهى كه چسبيده به آنهاست حرام نيست . سوم :
أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ .
بنابر گفتهء رازى ، تمام مفسران اتفاق نظر دارند بر اينكه مراد ، پيه كفل است امّا استخوانى كه پيه كفل به آن چسبيده باشد ، عبارت است از : استخوان دم .
ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَ إِنَّا لَصادِقُونَ .
اين آيه سبب محروميّت يهود از اين خوراكىهاى پاكيزه را بيان مىكند و اينكه اين حرمت كيفر جنايت بىشمار آنهاست كه برخى از آنها عبارتند از : كشتن پيامبران ، خوردن اموال مردم به باطل و اين سخنشان كه ، خدا نيازمند و دستش بسته است . در تفسير آيهء 93 از سوره آل عمران ، ج 2 مطالبى است كه با آيهء :
« وَ عَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا »
ارتباط دارد .
فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ واسِعَةٍ وَ لا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ ؛
يعنى اى محمّد ! گرچه آنها تو را تكذيب كردند ، اما آنان را از رحمت خدا نااميد مكن و به ايشان بگو : اگر شما توبه و زارى كنيد ، خدا شما را مىپذيرد و از گناهانتان مىگذرد ؛ چنانكه اگر بر گناهانتان پافشارى كنيد ، از شما انتقام مىگيرد . در اين آيه ، هم مژده وجود دارد و هم وعدهء عذاب ، هم خشنودى خدا و هم خشم او . خشنودى خدا از كسى كه به او پناه برد و درخواست آمرزش كند و خشم او بر كسى كه بر مخالفت و دشمنى پاى فشارد : « . . . اگر مرا سپاس گوييد ، بر نعمت شما مىافزايم و اگر كفران كنيد ، بدانيد كه عذاب من سخت است » . « 1 »
هامش
( 1 ) . ابراهيم ( 14 ) آيهء 7 .